Menu

Bij-product haalt de angel uit einde-afval

In mijn vorige blog schreef ik dat ik liever geen einde maak aan afval. Onder andere omdat het label ‘afval’ heel veel verplichtingen met zich meebrengt. Met enkele voorbeelden en de achterliggende wetgeving liet ik zien dat het weliswaar mogelijk is om materialen weer in de keten te krijgen via einde-afval-fase, maar dat dit in Nederland geen prettig werkbare route is. Maar wat is dan wel een werkbare route? Daarover leest u in deze blog. Ik zal u uitleggen waarom het beter is om materialen in de kringloop te houden door ze te verwaarden als bijproducten.

Niet alleen honing is een bijproduct
Wettelijk zijn er twee manieren om producten te krijgen waar eerder afvalstoffen werden gezien. Via einde-afval en via bijproducten. Waar einde-afval de mogelijkheid biedt om van afval weer grondstoffen te maken is het door afval te verwaarden als bijproducten mogelijk om te voorkomen dat er wettelijk gezien afval ontstaat. Een productieresidu kan namelijk ook worden gezien als een bijproduct, mits het residu voldoet aan bepaalde voorwaarden. Deze voorwaarden staan vermeld in artikel 5 van de Kader Richtlijn Afvalstoffen (KRA). In de Nederlandse wetgeving is deze Europese richtlijn omgezet via artikel 1.1 lid 6 van de Wet Milieubeheer. Het productieresidu kan bij het voldoen aan deze voorwaarden worden gezien als bijproduct en komt dus nooit in de afvalfase. Daardoor heeft deze stof dan ook geen last van de gevolgen van het etiket ‘afval’!

In het onderstaande figuur is dit schematisch weergegeven. De rechter groene pijl is waar het in deze blog om gaat. We kiezen deze weg om te voorkomen dat er afval ontstaat, weergegeven met de rode pijl.

Of een productieresidu kan worden geclassificeerd als bijproduct is de verantwoordelijkheid van de producent zelf. Hierbij moet worden afgewogen of wordt voldaan aan onderstaande vier voorwaarden:

  • a) het is zeker dat de stof of het voorwerp zal worden gebruikt;
  • b) de stof of het voorwerp kan onmiddellijk worden gebruikt zonder verdere andere behandeling dan die bij de normale productie gangbaar is;
  • c) de stof of het voorwerp wordt geproduceerd als een integraal onderdeel van een productieproces; en
  • d) verder gebruik is rechtmatig, m.a.w. de stof of het voorwerp voldoet aan alle voorschriften met betrekking tot producten, milieu en gezondheidsbescherming voor het specifieke gebruik en zal niet leiden tot ongunstige effecten op het milieu of de menselijke gezondheid


Om te kijken of een productieresidu aan deze voorwaarden voldoet is het verstandig om een uitvoerig dossier aan te leggen. In dit dossier kan je aangeven waarom en hoe je voldoet aan de voorwaarden van de Kaderrichtlijn Afvalstoffen. Houd hier ook rekening met de jurisprudentie op dit onderwerp. Let wel, er moet een dossier zijn voor iedere uniek situatie. Als het productieresidu bijvoorbeeld naar een andere afnemer gaat met een iets ander proces, zou het kunnen zijn dat er wettelijk gezien een andere situatie is ontstaan en er een andere conclusie moet worden getrokken uit het dossier. Wij hebben voor verschillende klanten dergelijke dossiers aangelegd. Dit kan een zeer ingewikkelde klus zijn waarbij we geregeld even afstemmen met een afvalstoffenjurist.

Een dergelijk dossier kan eventueel ook via een webtoets online worden aangemaakt op de website van Rijkswaterstaat. De conclusie die uit de webtoets komt is echter geen rechtsgeldig bewijs dat een productieresidu een afvalstof is of niet. Om meer zekerheid te krijgen kan bij Rijkswaterstaat een rechtsoordeel worden aangevraagd. Dit is een oordeel van zeer kundige juristen van Rijkswaterstaat dat wordt gebaseerd op de specifieke casus, de wetgeving en jurisprudentie. Zo’n rechtsoordeel sterkt uiteraard wel de positie van de ondernemer, maar het geeft geen rechtszekerheid. Het oordeel is namelijk geen officieel besluit van een bevoegd gezag. Wanneer een toezichthouder of een bevoegd gezag een andere mening heeft, kunnen er alsnog problemen ontstaan. Natuurlijk staat een ondernemer met een rechtsoordeel wel veel sterker, mocht het tot een rechtszaak leiden. Er zijn tot op heden zes rechtsoordelen gepubliceerd op de website van Rijkswaterstaat.

In praktijk wordt de bijproductroute op grote schaal gebruikt in Nederland. Wanneer vliegas van kolenenergiecentrales voldoet aan de juiste specificaties, dan gaan de vliegassen als bijproduct van de elektriciteitsproductie direct naar cementproductie. In de voedingsmiddelenindustrie gaan veel bijproducten rechtstreeks naar de diervoederindustrie. De overgebleven schelpen van een kokkelkokerij worden als bijproduct afgezet in de schelpenverwerkende industrie, onder andere als toepassing voor verharding van fietspaden. De bijproductroute is in de praktijk een werkbare route gebleken, in tegenstelling tot de einde-afval-faseroute.

Kies de juiste aanvliegroute 

 

Zowel via het einde-afval-fase als via bijproducten kunnen materialen in de kringloop worden gehouden. Dit is weergegeven met de groene pijlen in de schematische weergave hierboven. In praktijk is het voor een ondernemer vaak interessanter om een productresidu als bijproduct te kunnen bestempelen dan de einde-afval-route te kiezen. Deze weg is weergegeven met de meest rechtse groene pijl.
Dit komt doordat u als ondernemer zelf de regie heeft over het classificeren als bijproduct, uiteraard binnen de bestaande regels. Belangrijker nog: het materiaal houdt zijn waarde. De opbrengst van de afzet van een bijproduct is vaak positief terwijl het afvoeren naar een afvalinzamelaar (rode pijlen) meestal geld kost. Een afvalinzamelaar ontvangt tenslotte iets waar hij weer van af wil en vraagt daar geld voor, terwijl een afnemer van een bijproduct meestal bereid is er voor te betalen, omdat het een grondstof is voor zijn productieproces.

Als u van uw afval een grondstof wilt maken, is het belangrijk om vanaf het begin voor uw reststoffen de juiste aanvliegroute te kiezen. Door eerst te kiezen voor een einde-afvalfase wordt het standpunt dat een productieresidu een bijproduct is, mogelijk minder sterk. Mocht u eens willen sparren over de juiste aanvliegroute om uw reststoffen circulair toe te passen, neem dan contact op. We komen graag eens met u praten.

Ons team:

contactblogwaterkwaliteit6

Ik wil graag meer informatie: