Non-destructief onderzoek aan zinkaswegen - De Kempen

Actief Bodembeheer de Kempen (ABdK) is het milieuprogramma in Zuidoost-Brabant en Midden-Limburg dat de nadelige effecten van bodemverontreiniging met zware metalen in en rondom de Kempen aanpakt. In het project zijn in 28 gemeenten in het Nederlandse deel van de Kempen wegen onderzocht waar het vermoeden bestond dat deze zinkassen bevatten. In opdracht van ABdK heeft Tauw meegewerkt aan een grootschalig onderzoek naar de aanwezigheid van zinkassen in wegen in de Kempen.

In de Kempen is een oppervlakte van circa 2.600 km² belast met verontreiniging aan zware metalen. Deze metalen zijn afkomstig uit restproducten van de thermische raffinage van erts, de zogenaamde zinkassen. Bij het verhitten van zinkerts komen zware metalen als zink, cadmium, koper, lood en arseen vrij. De metalen zijn via depositie uit de lucht, lozingen via oppervlaktewater en het toepassen van het restproduct als verharding en/of fundering van wegen verspreid over een groot gebied. Na de verspreiding van het restproduct bleek dit verontreinigende stoffen te bevatten die schadelijk kunnen zijn voor mens en milieu.

Eén van de uitdagingen in de aanpak van de zinkasproblematiek in de Kempen zit in de grootte van het verspreidingsgebied. Het verspreidingsgebied is zo groot dat er behoefte is aan een snelle, gebiedsdekkende methode om de verspreiding van de assen in kaart te brengen. De oplossing voor deze uitdaging werd gevonden in het combineren van verschillende geofysische technieken. Zo gaven radiometriemetingen met de Medusa-techniek direct inzicht in concentraties van chemische (radioactieve) elementen in de bodem, en metingen met de grondradar en met de elektromagnetische meter in de geleidbaarheid. Naast de inzet van geofysische technieken zijn ook conventionele boringen gezet en werden grondmonsters geanalyseerd met behulp van de XRF-detector (röntgen fluorescentie spectrometrie), ter ijking en verificatie van de geofysische data. De resultaten zijn vervolgens vertaald naar wegvakken en verwerkt in een technisch GIS.

De combinatie van al deze technieken geeft een betrouwbaar beeld van de aanwezigheid van zinkassen in wegen in de Kempen. De volgende punten zijn op unieke wijze inzichtelijk gemaakt:

• Verificatie van de op zinkassen verdachte wegen in de gradaties 'niet meetbaar', 'heterogeen' en 'homogeen'
• Kwantificering van het volume zinkassen c.q. de vracht aan verontreiniging
• Indicatieve bepaling van de invloed van de aanwezigheid van de zinkassen in de wegen op de kwaliteit van de bodem onder de wegen, de wegbermen en het grondwater
• Voorgestelde rangorde van de onderzochte wegen/wegvakken met het oog op eventuele sanering van deze wegen
• Kostenraming van de eventuele saneringsaanpak.