5 december: World Soil Day - Herstel de bodem, red het klimaat

03 december 2020

Terwijl we discussiëren over windmolens, zonneparken en elektrische auto’s voltrekt zich onder onze voeten een onzichtbare ramp. Daar brokkelt stukje bij beetje het krachtigste middel tegen klimaatverandering af en verdwijnt de basis voor een gezonde planeet. We moeten nu actie ondernemen en de bodem herstellen, stellen Martin Doeswijk en Laura van der Stelt. En wat is een beter moment dan World Soil Day?

Fundament

De bodem vormt het fundament onder onze huizen en kantoren, de bron van al ons voedsel en de ultieme beschermer tegen de grillen van het klimaat. Het brengt ons belangrijke ecosysteemdiensten die planten en dieren gezond maken, die ons weer gezond maken. De bodem vormt letterlijk en figuurlijk de basis onder ons bestaan. Maar zo behandelen we het niet. Door vervuiling, intensief grondgebruik en eenzijdige landbouw verdwijnen de broodnodige organismen die herstel mogelijk maken. Door het gebruik van zware machines verdicht de grond. Door het asfalteren van bewoonde gebieden en het betegelen van onze tuinen zijgt regenwater niet meer in de grond, waardoor de grond uitdroogt en verzilting toeneemt. De bodem verandert langzaam in een droge, levenloze plek. En dat heeft effect op het leven boven de grond.  

Grote gevolgen

Elke 5 seconden erodeert een gebied ter grootte van een voetbalveld. Ooit vruchtbare grond verandert in woestijnachtige gebieden. Arme grond betekent arme mensen, wat leidt tot honger en wanhoop, miljoenen vluchtelingen en een voedingsbodem voor conflicten of extremisme. Wereldwijde problemen, waarvan we de eerste tekenen in ons dagelijks leven al zien. Ook dichtbij.

“Door een gebrek aan groen hadden we de afgelopen drie zomers veel last van hittestress in stedelijk gebied”, noemt Laura een voorbeeld. “We zagen zelfs in ‘waterland’ Nederland waterschaarste ontstaan, waardoor we zeer voorzichtig met onze watervoorraad moesten omgaan.’’ Relatief klein leed, maar grotere gevolgen krijgen langzaam vorm.  “Door daling van het grondwaterpeil drogen veengebieden uit en klinken in”, zegt Martin. “Veel steden zijn gebouwd op dit veen. Huizen of hele stadsdelen kunnen verzakken, met alle gevaren en gevolgen van dien. Daarnaast komt door het inklinken van veen veel CO2 vrij, waardoor klimaateffecten nog sterker worden.’’

Het huidige grondgebruik is simpelweg niet houdbaar, ook in de landbouwsector, legt Martin uit. De boeren in Nederland werden de afgelopen zomers al hard getroffen door de droogte. “Het is heel eenvoudig: op deze manier hebben we nog 60 oogsten te gaan wereldwijd. Daarna is de bodem volledig uitgeput.”

Bodem: ons natuurlijk kapitaal

Het is tijd voor verandering, zien Martin en Laura. Tijd om de grond niet langer te zien als een gebruiksvoorwerp, maar als natuurlijk kapitaal voor een veilige en gezonde toekomst. “Een gezonde bodem is namelijk verreweg het krachtigste middel voor een gezond klimaat’’, zegt Laura. “Een gezonde bodem is een natuurlijke opslagplaats voor koolstof, dat via de wortels van planten wordt afgegeven. CO2 verdwijnt in de grond, waardoor de Aarde afkoelt. Daarnaast fungeert een gezonde bodem als spons. Het neemt water op en houdt het vast, waardoor we beter bestand zijn tegen zowel wateroverschotten als -tekorten. Het bodemleven is essentieel, in een handvol gezonde grond zitten evenveel organismen als mensen op Aarde. Die biodiversiteit zorgt voor gezonde ecosystemen, die zorgen voor gezonde planten en dieren en gezonde mensen. Door samen te werken aan herstel van de bodem kunnen we met behulp van de natuur inspelen op klimaatverandering of zelfs klimaatverandering indammen.’’


De weg naar bodemherstel

Wereldwijde verandering vraagt politieke betrokkenheid. Bijvoorbeeld door duurzaam bodemgebruik op te nemen in wet- en regelgeving en de overgang naar biologische landbouw te stimuleren. “Maar we kunnen met kleine, makkelijke stappen al groot effect hebben op onze eigen leefomgeving’’, vertelt Martin. “Daarin kunnen wij als TAUW een waardevolle rol spelen. Wij beschikken over meer dan 400 gepassioneerde bodemexperts in 6 Europese landen, 800 deskundigen op andere domeinen en veel kennis van innovatieve technieken. Onze grote kracht is dat we deze kennis en kunde kunnen inzetten bij opdrachtgevers in heel Europa. We denken integraal mee. Zo integreren we bodemherstel in saneringsprojecten, maar passen het ook toe bij stedenbouwkundige ontwikkeling of duurzaamheidsprojecten. Op die manier creëren we meerwaarde voor opdrachtgevers én de natuur.’’

Gerichte adviezen

Dat doet TAUW bijvoorbeeld door bij bodemsanering verder te kijken dan het verwijderen van schadelijke stoffen. “Kunnen we organisch materiaal toevoegen dat de biodiversiteit verbetert? Of de schadelijke stoffen op een biologische manier verwijderen?”, zegt Martin. “Met de innovatieve SoSEAL-techniek stimuleren we natuurlijke bodemvormende processen om op natuurlijke wijze dijken te versterken en zo verzilting tegen te gaan. Met behulp van drones en innovatieve meettechnieken verzamelen we gedetailleerde indicatoren van de bodemgezondheid, waardoor we gericht kunnen adviseren.’’ Laura vult aan: “Zo kunnen we nadenken over indicatoren die naast chemisch, ook op fysisch en biologisch vlak een indicatie geven over de kwaliteit van de bodem. We voeren niet klakkeloos uit, maar adviseren gericht op duurzame ontwikkeling.”

Stap voor stap

Met hun visie, kennis en honderden bevlogen collega’s willen Laura en Martin een duurzaam bodemgebruik stap voor stap dichterbij brengen. Door de bewustwording bij iedere opdrachtgever te vergroten en proactief te adviseren kunnen zij - zowel beroepsmatig maar ook als medeburgers - het goede voorbeeld geven aan de politiek. En met een beetje geluk kunnen we over een paar jaar World Soil Day vergeten, omdat we elke dag aan de bodem denken.

Video 'Keep soil alive, protect soil biodiversity'

Deze animatievideo van de Food and Agriculture Organization van de United Nations geeft een korte toelichting over de belangrijkste drijfveren, functies en uitdagingen om het verlies van bodembiodiversiteit te beperken, en toont hoe we met nature-based oplossingen de bodembiodiversiteit kunnen verbeteren.

Hoe kunnen wij u helpen?

Leg uw vraagstuk voor aan onze experts, wij adviseren graag.