Blogreeks circulaire economie: Afl. 3. Hoe moet het dan wel?

Jurgen Ooms

It’s the economy, stupid!

Een serie van drie blogs over circulaire economie; een blog-feuilleton in drie delen. Dit is de laatste aflevering.


In mijn eerste blog heb ik uitgelegd dat we voor een aantal materialen een secundaire markt hebben gecreëerd. In mijn tweede blog heb ik beschreven hoe we dat hebben gedaan en ik eindigde met het stokken van het circulaire wiel omdat de prijs/kwaliteitverhouding van de secundaire grondstoffen (te) hoog is en daardoor de vraag niet op gang komt. Hoe moet het dan wel?

In mijn ogen moet de overheid op dit punt ingrijpen en regels gaan stellen om het wiel over deze hobbel te helpen. Wanneer de hobbel namelijk genomen is, ontstaat er in de keten namelijk toegevoegde waarde en die kan worden gebruikt om het circulaire wiel verder te ontwikkelen: De techniek kan beter worden gemaakt, zodat de kwaliteit omhoog gaat. De logistiek kan worden geoptimaliseerd, zodat de kosten naar beneden gaan en door een schaalvoordeel nemen de investeringskosten ten opzichte van de doorzet sterk af.

Er zijn veel verschillende ingrepen die de overheid kan doen om het wiel over de hobbel te krijgen. Denk hierbij aan: de eigen koopkracht gebruiken, financiële prikkels gebruiken, informeren, faciliteren, handhaven, omgevingsplannen maken, etc. Maar in mijn ogen is dat allemaal erg ingewikkeld. Het enige wat de overheid hoeft te doen, is afdwingen dat iedereen die iets op de markt brengt ook moet zorgen dat (een deel van) het materiaal aan het einde van de levensduur weer wordt inzet in zijn eigen producten. Uiteraard voor zover dat kan met de gebruikte materialen; met organische materialen zoals voedsel wordt dat natuurlijk lastig. Per materiaal zal een hergebruikspercentage moeten worden afgesproken dat uitdagend is, maar wel haalbaar.

Terugnemen afdwingen

Op het moment dat terugname afgedwongen wordt, gaan er heel veel dingen veranderen in het circulaire wiel. Als eerste komt het wiel op gang, want er ontstaat in de primaire markt een vraag naar de secundaire materialen. Daarnaast zal iemand die een product op de markt brengt ook veel beter nadenken over welke materialen hij hoe in dat product stopt, want hij heeft de verplichting om ze later weer in zijn nieuwe producten te stoppen. Door er nu rotzooi in te stoppen, schiet hij zichzelf in zijn voet.

Voor een aantal materialen geldt dat het terugnemen als vanzelf gaat. Denk hierbij aan de metalen, maar ook een kunststof als PET. Een aantal materiaalketens zijn nu bezig met een omslag naar het terugnemen. Een goed voorbeeld waar deze omslag naar terugname lijkt te gaan lukken, is de betonindustrie. Door deze sector is het Betonakkoord opgesteld waarin wordt geregeld dat 100% van het vrijkomende beton in 2030 wordt teruggenomen en opnieuw in het beton wordt ingezet. De ketens die nog niet aan de gang zijn, moeten wat mij betreft daar nu toe worden gedwongen.

Natuurlijk hebben we niet direct alle circulaire uitdagingen opgelost door producenten te dwingen om (een deel van de) door hen op de markt gebrachte materialen terug te nemen. Maar ik vind dat we die uitdagingen aan de markt moeten overlaten. De markt kan veel sneller (en in veel gevallen beter) reageren op de uitdagingen die er zijn, als er maar focus is. En door te verplichten, ontstaat die focus vanzelf.

De taak van de overheid is na het vaststellen van de verplichting teruggebracht tot monitoren (kijken wat er nog binnen komt bij de verbrandingsinstallaties) en eventueel handhaven. Monitoren om te kijken of de verplichting moet worden bijgesteld aan de hand van de beschikbare hoeveelheden en stand van de techniek. En handhaven om te zorgen dat iedereen die zijn best doet niet wordt benadeeld door de zwakke broeders die de kantjes ervan af lopen.

Een kwestie van durven

Hierboven heb ik uitgelegd dat er in veel gevallen niet voldoende vraag is om het circulaire vliegwiel te laten draaien. Ik denk dat de overheid in staat is om dit probleem met verschillende instrumenten op te lossen. De meest eenvoudige oplossing is dat er een verplichting komt om (een deel van) de op de markt gebrachte producten weer toe te passen in de eigen producten.

Dit zal inderdaad leiden tot grote uitdagingen voor de betrokken partijen, maar in de kern is afdwingen een kwestie van durven en vervolgens accepteren dat we samen moeten leren en dat het niet altijd in één keer goed kan gaan. Soms kan een dergelijke ingreep het verkeerde resultaat hebben. Snel bijsturen is dan het devies. Ik ben op zoek naar politici die hun hoofd boven het maaiveld uit durven te steken en die een zwengel willen geven aan het wiel van de circulaire economie.


Circulaire economie

Meer informatie

It's the economy stupid!

Zie ook deze afleveringen

Hoe kunnen wij u helpen?

Leg uw vraagstuk voor aan onze experts, wij adviseren graag.

Jurgen Ooms
T: +31 65 31 66 74 8
E:jurgen.ooms@tauw.com
LinkedIn
Jurgen Ooms