Duurzame stedelijke ontwikkeling: een integraal vraagstuk

Hein Veldmaat

De afgelopen maanden heb ik gevolgd hoe door vijf sectortafels een voorstel op hoofdlijnen voor het Klimaatakkoord werd opgesteld. Inmiddels hebben de tafels allemaal uitgedacht hoe ze de verschillende duurzame doelstellingen kunnen behalen. Maar waar in het Klimaatakkoord alles nog kan worden opgedeeld in tafels, komen in steden alle duurzame opgaven samen en allemaal zorgen ze voor extra ruimtedruk. Ruimtedruk die in de metropoolregio’s Amsterdam en Rotterdam-Den Haag bovenop de reeds bestaande ruimtedruk komt, als gevolg van de toenemende mate van verstedelijking.  Waar in de regio Amsterdam tot 2040 tenminste 250.000 woningen gebouwd moeten worden, moeten in diezelfde regio nu ook WKO-systemen worden aangelegd, elektriciteitsnetten vergroot, woningen geïsoleerd, straten vergroend en rioolsystemen aangepast. En dat alles in een beperkte ruimte.

Integraal werken

Wat ik als grootste uitdaging zie is om alle thema’s uit het Klimaatakkoord integraal met elkaar te verbinden in stedelijke ontwikkelingsvraagstukken. Elke locatie is uniek, en heeft zijn eigen aanpak nodig om de transitie naar een duurzamere samenleving te laten slagen. Maar dit vereist een goede samenwerking en afweging tussen de verschillende duurzaamheidsthema’s en andere ruimtelijke opgaven. Ik weet uit ervaring dat het vormgeven van integrale ontwerpprocessen een uitdaging is, en daarnaast bijzonder complex. Het vergt inzet van veel mensen, vaardigheden en disciplines waar al tijdens de visiefase in geïnvesteerd dient te worden.

Timing is everything

We zien dat gemeenten de spil zijn in deze gebiedsontwikkeling, maar nog niet altijd beleid of expertise hebben om bij de herontwikkeling alle aspecten van duurzaamheid in de scope van de opdracht te voegen. Timing is everything: zodra een opdrachtformulering van de gebiedsopgave start, moet duurzaamheid in alle facetten worden onderzocht. Maar dit levert ook meteen vraagstukken op, zoals: past dit wel in de opgave? Mogen we alles op de schop gooien, zowel onder als boven de grond en zowel in openbaar gebied als in gebouwen? En zo ja, tegen welke prijs? Een ding is duidelijk: hoe later je het thema duurzaamheid tackelt in het proces, hoe duurder en ingewikkelder het wordt.

Keuzes, keuzes, keuzes

Maar  hoe zorg je dat elk duurzaamheidsthema geborgd wordt en welke afwegingen maak je in de prioritering van thema’s? Krijgt de energietransitie bijvoorbeeld voorrang op het klimaatadaptief maken van een gebied? En wat doen we met duurzaamheidsthema’s waar we nog geen akkoord op hebben maar wel een ambitie, zoals 100% circulair in 2050? Hier kan alleen duidelijkheid over worden verkregen door aan de voorkant gemeenschappelijk de duurzaamheidsopgave tastbaar te maken. Duurzame ontwikkeling, circulaire economie, klimaatadaptatie, energietransitie: het zijn geen eenduidige begrippen meer. Is recyclen circulair? Draagt het aanleggen van een park per definitie bij aan klimaatadaptatie? Is CO2-reductie een op zichzelf staande doelstelling? Pas wanneer men hier een duidelijk beeld bij heeft, kan men de verschillende duurzaamheidsthema’s op het juiste moment op de juiste plek borgen.

Durf te veranderen

Een ding is duidelijk: het Klimaatakkoord vraagt om verandering. Om integraal werken mogelijk te maken en de klimaattransitie daadwerkelijk tot een succes te brengen, moeten standaarden buigen, kaders verschuiven en nieuwe verdienmodellen worden gevonden. En dan hebben we het nog niet eens gehad over een verschuiving in eigenaarschap, de verplaatsing van de openbare ruimte naar de private ruimte en de technische uitdagingen.

Investeer in samenwerking

Ik merk echter dat er nog maar weinig opdrachtgevers klaar zijn om zo rigoureus aan de slag te gaan. Opdrachtgevers willen werken aan duurzaamheid, zeker in de randstad, maar ook hier ontbreekt het vaak nog aan voldoende integraliteit. Mijn advies luidt dan ook: investeer in mensen, in hun persoonlijk leiderschap, en zorg ervoor dat dit bijdraagt aan een krachtig team. Alleen dan kan een integrale aanpak op het juiste moment en met het juiste doel voor ogen daadwerkelijk succesvol uitpakken. Dit vraagt om een behoorlijke inspanning van gemeenten, bedrijven, corporaties en bewoners, maar doe je dit niet dan wordt de opgave in de toekomst alleen maar complexer. Dus laten we vandaag vast oefenen met integraler werken zodat, als het Klimaatakkoord straks op tafel ligt, we succesvol onze steden kunnen transformeren.

Meer informatie?

Hoe kunnen wij u helpen?

Leg uw vraagstuk voor aan onze experts, wij adviseren graag.

Hein Veldmaat
T: +31 64 63 54 92 6
E:hein.veldmaat@tauw.com
LinkedIn