Een koele kijk op schaduw

28 mei 2020, Monique de Groot

Op 25 mei is het rapport ‘De hittebestendige stad – Een koele kijk op de inrichting van de openbare ruimte' aangeboden aan Deltacommissaris Peter Glas. In dit onderzoek van de Hogeschool van Amsterdam (Onderzoeksprogramma Urban Technology), Hanzehogeschool Groningen, Wageningen Environmental Research en Tauw staan richtlijnen die een handelingsperspectief bieden voor gemeenten.

Vandaag gaan we in op het creëren van schaduw.

Gevoelstemperatuur

Zoals uitgelegd in het recent gepubliceerde artikel over de afstand tot koelte  wordt hittestress het best uitgedrukt in de gevoelstemperatuur. De gevoelstemperatuur is een combinatie van de luchttemperatuur, straling, luchtvochtigheid en wind en geeft aan hoe warmte door mensen wordt ervaren. Geeft de thermometer 30°C maar sta je in een open veld in de zon met weinig wind dan komt je gevoelstemperatuur al snel boven de 35°C uit. Boven de 35°C spreken we van matige hittestress. Ons lichaam kan zijn warmte dan niet meer kwijt. Boven de 41°C spreken we van ernstige hittestress. Het lichaam kan uitdrogen en een hartaanval of beroerte kunnen het gevolg zijn. Vooral ouderen en zieke mensen zijn gevoelig voor hittestress.

Met schaduw kunnen we de gevoelstemperatuur effectief omlaag brengen. In de schaduw is de gevoelstemperatuur 10-15°C lager dan in de zon. Eén van de richtlijnen uit het onderzoek ‘De hittebestendige stad’ is dan ook een minimaal percentage schaduw te hanteren op belangrijke looproutes.

Schaduw op belangrijke loop- en fietsroutes in Emmen

Voor de gemeente Emmen zetten we deze richtlijn op de kaart. Per wegsegment van 50 meter is aangegeven welk deel van de loop- en fietspaden op het heetste moment van de dag (hoogste zonnestand) in de schaduw ligt.

De kaart laat zien dat het grootste deel van de wandel- en fietspaden meer dan 50% schaduw heeft. Op de twee belangrijkste toegangswegen naar het centrum (Boslaan en Weerdingerstraat) zijn echter delen waar het percentage minder dan 25 procent bedraagt. Met het plaatsen van bomen kan hier plaatselijk meer schaduw gecreëerd worden. Het planten van bomen langs deze toegangswegen draagt bovendien bij aan de groene radialenstructuur van de gemeente. 

Schaduwwerking van gebouwen

Ook gebouwen kunnen in belangrijke mate bijdrage aan het creëren van schaduw. Naast dat gemeenten zelf kunnen zorgdragen voor schaduwwerking van openbare gebouwen of de aanplant van openbaar groen, heeft zij ook de mogelijkheid schaduwwerking op te leggen door middel van decentrale regelgeving.

In de ‘Handreiking decentrale regelgeving klimaatadaptief bouwen en inrichten’ van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zijn de mogelijkheden die het huidige wettelijke stelsel hiervoor biedt op een rijtje gezet.  Zo kan met een bouwregel in het bestemmingsplan worden voorgeschreven dat gebouwen zodanig worden gebouwd (bijvoorbeeld voldoende hoog of met een overstek), dat zij voldoende schaduw werpen op de openbare ruimte. Een dergelijke regel geldt dan als een voorwaardelijke verplichting. Dit houdt in dat alleen aan de regel moet worden voldaan als er nieuwbouw (of uitbreiding van een gebouw) plaatsvindt. Voor de aanplant van bomen of  schaduwgevend groen kan een gebruiksregel worden opgenomen. Hiermee kan niet alleen de aanplant van voldoende schaduwgevend groen worden geregeld maar ook de instandhouding ervan.   

Webinar Decentrale Regelgeving Klimaatadaptief Bouwen en Inrichten

Op donderdag 28 mei organiseert de VNG een webinar waarin Gert Dekker (Ambient) en Simon Handgraaf (Colibri Advies) als auteurs van de handreiking een toelichting geven deze en andere voorbeelden. Ook gaan ze in op de nut en noodzaak van regelgeving in relatie tot andere instrumenten als stimuleren.  Meer informatie zie: Webinar Decentrale Regelgeving Klimaatadaptief Bouwen en Inrichten

Heeft u vragen over dit blogartikel?

Leg uw vraagstuk voor aan onze experts, wij adviseren graag.