Struikelen of naar de hoogste trede van veiligheidsbewustzijn?

Viola van Pelt - van Staalduinen

veiligheidsbewustzijn, blog veiligheid, tauw

Onlangs bracht ik een bezoek aan de meubelboulevard. Op zoek naar een nieuwe bank liep ik samen met een verkoper de trap op en hield me daarbij vast aan de leuning. Op de trap stond een verlaten stofzuiger. Het snoer lag dwars over de trap. Ik maakte een opmerking tegen de verkoper over deze potentiële struikelsituatie, stapte samen met de verkoper over het snoer en liep verder naar boven.

Veiligheidscultuur

In mijn werk heb ik te maken met de veiligheidscultuur van de bedrijven die ik adviseer over hun veiligheidsmanagementsysteem. Een systeem van continu op zoek naar verbeteringen, met managers die de kaders scheppen en hun medewerkers inzicht geven in het waarom van vastgestelde afspraken en de consequenties van hun gedrag. Dat ze weten wat de afspraken zijn, dat ze deze situaties zien in de werkpraktijk en dat ze de afspraken ook toepassen in hun dagelijks werk. Ofwel: veiligheidsbewustzijn creëren.

Veiligheidsbewustzijn creëren

Hoe doen we dat eigenlijk, bewustzijn creëren? Hoe zorgen we dat we ons bewust worden waarvan we ons niet bewust zijn?

Het bewustwordingsproces kost tijd. Daarom zou het mooi zijn als onze kinderen al van jongs af aan leren wat veiligheid is. Jong geleerd is immers oud gedaan. Veel ouders geven hun kinderen al iets van veiligheid mee. Dit beperkt zich echter tot ‘wees voorzichtig’, ‘laat je spullen niet slingeren’ en ‘niet op de stoel of tafel staan’. Ook scholen schenken enigszins aandacht aan veiligheid: hoe houd je een schaar veilig vast tijdens het lopen, hoe berg je een prikpen veilig op en ‘een stoel heeft vier poten’. Op het vervolgonderwijs gaat dit verder met: ‘hoe bedien je een machine’ en ‘met welke chemische stoffen heb je te maken?’ Dit heeft in het verleden echter geen voldoende veiligheidsbewuste medewerkers opgeleverd. Thuis én op school moeten kinderen dus meer met veiligheid in aanraking komen en continu ervaringen opdoen om te komen tot een veiligheidsbewuste generatie.

Opleiding cruciaal

Ook de industrie heeft ingezien dat opleiding cruciaal is en dit onderwerp opgenomen als één van de Road Maps to Safety als onderdeel van het Programma Duurzaam Veilig 2030. Op de huidige werkvloer hebben we hier nu niet zoveel aan, omdat de medewerkers het veilig werken niet in voldoende mate met de paplepel ingegoten hebben gekregen. Om hen hier competent in te maken, moeten we dus bewust en veelvuldig aandacht aan veiligheid besteden, dit steeds opnieuw herhalen en gedrag bijsturen. Net zolang tot medewerkers het gewenste gedrag vertonen in verschillende onveilige situaties en actief mee gaan denken over veiligheid.

Communicatie

Aandacht voor veiligheid op de werkvloer kan met verschillende middelen, zoals communicatie en het opdoen van ervaringen. Communicatie kan in de vorm van toolboxen, posters, vastleggen van processen in procedures en instructies. Ook het op papier zetten van afspraken over veilig werken is mogelijk. Papier is echter geduldig en het gevaar schuilt erin dat het een schijnveiligheid is en blijft. Het is dus zaak om deze afspraken tussen de oren te krijgen en er naar te handelen. In de praktijk hebben we meer aan wat we als mens doen, of we dit nu aan papier toevertrouwen of niet. Dit is ook de insteek van de High Level Structure (HLS) die we terugzien in de vernieuwde normen voor managementsystemen, zoals de NTA 8620 (veiligheid) en ISO 45001 (veilig en gezond werken). Het maakt in de praktijk niet uit hóe we iets doen, áls we het maar doen.

Het mes snijdt aan twee kanten

Daarnaast moeten we onze medewerkers de mogelijkheid geven om veiligheid en onveiligheid te ervaren, keer op keer. Dit kan door trainingen, maar ook door observaties tijdens het uitvoeren van werkzaamheden. Het zelf uitvoeren van observaties dwingt medewerkers ertoe met andere ogen naar hun omgeving te kijken en na te denken over óf iets wel veilig wordt uitgevoerd. Door feedback te geven aan collega’s, krijgen deze inzicht in de veiligheid van hun handelingen. Dit vraagt om een open communicatiecultuur, wat de veiligheid weer ten goede komt.

Pas als we ons bewust zijn van onze onveilige handelingen, gaan we nadenken over het anders, veiliger uitvoeren van deze handelingen en ze een volgende keer ook toepassen.

Om ons hiervan bewust te zijn, hebben we veelal iemand anders nodig om ons hierop te wijzen. Door een buitenstaander handelingen te laten observeren, hier samen over te spreken en conclusies uit te trekken, snijdt het mes aan twee kanten. Niet alleen de geobserveerde medewerker krijgt inzicht en leert om veiliger te werken, maar ook de observator leert ervan. Door het delen van ervaringen kunnen we van en met elkaar leren en samen aan ons veiligheidsbewustzijn werken.

Stofzuiger

Terug naar de stofzuiger bij de meubelboulevard. Ik realiseerde me ineens dat ik, ondanks dat ik denk veiligheidsbewust te zijn en me als voorbeeld te gedragen, nog niet op de hoogste trede van het veiligheidsbewustzijn sta: ik weet, ik zie, ik meld, maar handel niet direct om de onveilige situatie op te heffen. Ik besloot hier resoluut verandering in te brengen en liep terug naar de trap om de onveilige situatie samen met de verkoper te verhelpen.

Wat doe jij de volgende keer bij het zien van een stofzuigersnoer?

Hoe kunnen wij u helpen?

Leg uw vraagstuk voor aan onze experts, wij adviseren graag.

Viola van Pelt - van Staalduinen
T: +31 63 17 41 47 2
E:viola.vanstaalduinen@tauw.com
LinkedIn