Maak zoveel mogelijk cirkels

René Tankink

 

Afgelopen september heeft het kabinet het “Rijksbreed programma Circulaire Economie” gepresenteerd. In dit programma wil het kabinet een perspectief schetsen voor een toekomstbestendige duurzame economie. Concreet betekent dit dat in 2050 grondstoffen efficiënt worden ingezet en hergebruikt. Voor zover er nieuwe grondstoffen nodig zijn, worden deze op een duurzame wijze gewonnen. Producten en materialen worden zodanig ontworpen dat ze kunnen worden hergebruikt met zo min mogelijk waardeverlies en zonder schadelijke emissies naar het milieu. Hierbij is voor 2030 een tussendoel geformuleerd om 50% minder gebruik te maken van primaire grondstoffen.

Circulaire economie
De gedachte achter de circulaire economie is dat er evenwicht moet komen in de hoeveelheid grondstoffen die de aarde duurzaam kan leveren en hetgeen wordt onttrokken. Momenteel wordt er veel meer onttrokken dan dat de aarde duurzaam kan leveren. Op termijn is dit een niet houdbaar economisch systeem. Daarnaast speelt ook de wens om minder afhankelijk te zijn van grondstoffen uit landen van buiten de EU en de gedachte dat een circulaire economie tot veel minder energieverbruik leidt. Dat laatste is gunstig met oog op klimaatverandering.

De afgelopen jaren is over de circulaire economie veel gezegd en geschreven. Vaak werd hier nadrukkelijk gewezen op de rol van “meer recycling van afvalstoffen”. Recycling wordt gezien als de sleutel naar een circulaire economie. Door recycling worden kringlopen gesloten en dat past binnen de circulaire economie. Hier is geen speld tussen te krijgen, maar dat is niet waar het bij circulair ondernemen om draait: afval minimaliseren vanaf de ontwerpfase van producten. Op die manier kunnen wij grondstoffen, materialen en producten zo lang mogelijk gebruiken tegen zo gering mogelijke operationele kosten. Het is absoluut niet de bedoeling om een “keten van wegwerpproducten” door recycling circulair te maken. Zoals hieronder valt te lezen, is het doel niet om één grote cirkel te maken, maar juist heel veel cirkels in de productie en gebruik van materialen en producten.

Recycling
Binnen de circulaire economie streven we naar zo weinig mogelijk afval en recycling van wat er overblijft, zodat het verlies aan grondstoffen minimaal is. Dit geldt voor alle fasen in het bedrijfsproces. Het begint al bij de inkoop: koop alleen in wat daadwerkelijk nodig is en denk na over de verpakkingsmiddelen. Gebruik waar mogelijk retoursystemen, zoals pallets en kratten. Is dit (nog) niet mogelijk, gebruik dan eenvoudige verpakkingsmaterialen die goed zijn te recyclen.
Voor gebruiksgoederen als kantoormeubilair, ICT-apparatuur en dergelijke: maak inkoopafspraken waarin de terugname door de leverancier na gebruik is geregeld. Dit voorkomt dat dergelijk materiaal als afvalstoffen moeten worden afgevoerd. Dit geldt ook bij onderhoudsactiviteiten: maak afspraken dat de vrijkomende afvalstoffen door het onderhoudsbedrijf worden afgevoerd als onderdeel van hun werkzaamheden en niet worden “gedumpt” in uw afvalcontainers. Kortom: maak cirkels waar mogelijk is!

Een ander belangrijk punt is om grondstoffen, materialen en producten in te kopen die minder milieubelastend zijn dan de materialen die u nu gebruikt. Door milieubelastende stoffen uit de keten te halen, wordt voorkomen dat hier bij een eventuele recycling problemen mee ontstaan (zie ook verder op in deze blog).

Afvalstoffenwetgeving
In het productieproces worden vaak hulpstoffen ingezet. Ga met de leverancier hiervan om tafel om te bespreken of het mogelijk is dat zij deze hulpstoffen na gebruik terugnemen om deze weer geschikt te maken voor hergebruik (zogenaamde ‘take back systemen’; bij oplosmiddelen is dit reeds gangbaar). Dit staat allemaal nog in de kinderschoenen en kan soms lastig zijn met oog op de afvalstoffenwetgeving, maar steeds meer bedrijven begeven zich op dit terrein. Door hun goede productkennis zijn ze in staat om innovatieve opwerkingssystemen in te zetten, waardoor hergebruik mogelijk wordt. Dit tegen vaak veel lagere kosten dan de gangbare afvalverwerking. Dit levert niet alleen een goede business case op, maar ook een boost voor de klantrelatie. Let hierbij wel goed op dat het systeem zodanig wordt opgezet, dat er geen problemen ontstaan met de afvalstoffenwetgeving. Indien gewenst kan Tauw u hierbij adviseren. Als het gebruik van hulpstoffen circulair kan worden gemaakt, neemt de hoeveelheid afvalstoffen vaak aanzienlijk af.

Vrijkomende reststromen als bijproduct
Een andere optie is om vrijkomende reststromen zelf zodanig op te werken dat u ze kan verkopen als een bijproduct. Dit kunt u zelf opzetten, maar ook hier kunt u wellicht de kennis van uw toeleveranciers inzetten. Zij kunnen aangeven aan welke kwaliteit reststromen moeten voldoen om in te zetten in andere bedrijfsprocessen.  Ook hierbij is het van belang om de afvalstoffenwetgeving goed te volgen, zodat hier geen hinder van wordt ondervonden (bijproducten zijn geen afval, mits dit op de juiste wijze wordt ingevuld). Tauw heeft bij meerdere bedrijven dit proces al kunnen begeleiden (bijvoorbeeld bij de afzet van aluminiumchloride en zwavelzuur als waterbehandelingschemicaliën). Dergelijke oplossingen besparen niet alleen kosten, maar verminderen de hoeveelheid afvalstoffen uit een productieproces aanzienlijk. Probeer dus voor alle stromen een afzetmarkt te vinden (alleen of samen met de toeleverancier) en, alleen als dit niet lukt, het af te voeren als een afvalstof.

Ook als u uw product verkocht hebt, kunt u circulair blijven handelen. Immers, als u van uw toeleveranciers verwacht dat ze circulair werken, is het logisch dat u deze diensten ook aanbiedt aan uw klanten. U kunt uw producten terugnemen (“end of use” betekent vaak nog niet “end of life”) en deze weer geschikt maken voor verkoop (tweedehands verkoop; heel gebruikelijk in de autowereld maar ook bijvoorbeeld Apple, Ikea, ASML, IBM en Phillips doen het op één of andere manier) of zorg dragen voor een verantwoorde verwerking (bijvoorbeeld Auping, Nespresso, Apple en vele anderen). Dergelijke systemen zorgen voor een betere klantenbinding, maatschappelijk verantwoord ondernemen en voor de afname van de hoeveelheid afval. Maar nog veel belangrijker: het leidt tot meer omzet en resultaat. Meer waarde uit dezelfde grondstoffen. Tauw heeft klanten die inmiddels rond 20% van hun omzet en resultaat uit deze aanvullende activiteiten halen. Het maken van dergelijke cirkels kan voor een onderneming zeer interessant zijn als het als een business wordt opgepakt.

Terugwinnen  van grondstoffen
Als een product aan het einde van zijn levensduur is, kun je er als leverancier voor kiezen om dit product te demonteren en de onderdelen te hergebruiken (bijvoorbeeld Océ, de auto-industrie en ook Apple is hiermee bezig), danwel het materiaal op de juiste wijze aan te bieden aan de recyclingindustrie die zorgt voor het terugwinnen van de grondstoffen. Bij het recyclen kan het probleem zich voordoen dat de producten milieuschadelijke stoffen bevatten, waardoor hergebruik niet meer mogelijk is. De milieuverontreinigende stoffen kunnen worden geneutraliseerd of verwijderd, zodat recycling alsnog mogelijk wordt. Tauw heeft kennis van en ervaring met het ontwikkelen van dit soort processen, om zo tot meer recycling te kunnen komen. Wij kunnen u daarbij helpen. Tauw heeft bijvoorbeeld een proces ontwikkeld om verbrandingsassen op te werken tot nieuwe bouwstoffen en we zijn op dit moment een techniek voor het vernietigen van asbestvezels in cementproducten aan het testen. Op die manier kan door recycling de cirkel van grondstofhergebruik gesloten worden.

Als recycling niet mogelijk blijkt te zijn, rest niets anders dan het materiaal als een afvalstof te laten verwerken (verbranding of storten). Hierbij kan vaak energie worden teruggewonnen, maar de grondstof is (grotendeels) verloren. Deze vormen van afvalverwerking blijven voorlopig noodzakelijk, maar wij proberen dit zo veel mogelijk te vermijden in onze projecten.

Tauw ondersteunt!
De circulaire economie lijkt ver weg, maar het is nu al mogelijk om daar stap voor stap naar toe te gaan. Tauw is graag bereid u hiermee te ondersteunen. U zult dan zien dat het maken van zoveel mogelijk cirkels om meerdere redenen heel aantrekkelijk is.

Ons team

 

Hoe kunnen wij u helpen?

Leg uw vraagstuk voor aan onze experts, wij adviseren graag.

René Tankink
T: +31 62 76 25 24 3
E:rene.tankink@tauw.com
LinkedIn