Medicijnrestenverwijdering uit afvalwater: kans of bedreiging voor circulariteit en duurzame energie?

Medicijnresten in ons drink- en oppervlaktewater, anno 2018 een hot issue. Het wordt als belangrijk punt genoemd in het regeerakkoord. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft vlak voor de kabinetsformatie een brief gestuurd over de ‘ketenaanpak medicijnresten uit water’. In deze brief wordt ervan uitgegaan dat op sommige rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi’s) aanvullende behandeling onvermijdelijk is. In 2018-2023 is hiervoor vanuit het Rijk 30 miljoen beschikbaar (1). Begin 2018 wordt een verdere uitwerking van de EU roadmap verwacht.

Auteurs: Amber Vergnes en Joost van den Bulk

Er wordt veel gesproken over kosten, maar hoe zit het met duurzaamheid? Medicijnrestenverwijdering is duurzaam als je het bekijkt vanuit de waterkwaliteit, maar hoe duurzaam en hoe circulair zijn de technieken die worden toegepast om de gewenste kwaliteit te bereiken? Hoe vergelijken we appels met peren?

Duurzaamheid integraal bekijken

Laten we reëel zijn, een nieuwe zuiveringstechniek en de ingebruikname ervan gaat veel (niet-duurzame) energie kosten. Op rioolwaterzuivering (ozon) of in de productie van grondstoffen (actief kool). Dit staat lijnrecht tegenover alle afspraken en ambities die de afgelopen jaren zijn opgesteld op het gebied van energie en grondstoffen. Ons pleidooi is daarom: laten we de doelstellingen van waterschappen (energieneutraliteit en circulariteit in grondstoffen) niet vergeten, aan de lange termijn denken en duurzaamheid integraal bekijken.

Op de korte termijn kunnen we voor een rwzi drie technologieën toepassen om medicijnen uit afvalwater te verwijderen: granulair actief kool, poedervormig actief kool en ozonisatie. Als de benodigde energie uit hernieuwbare bronnen komt, is ozonisatie de meest duurzame van deze technologieën (2). Ozonisatie verbruikt alleen elektriciteit die waterschappen zelf kunnen opwekken. Bijvoorbeeld met behulp van zonne-energie of windturbines.
Bij het gebruik van actiefkool wordt een grondstof toegepast die waarde (en energie) vertegenwoordigt. Bovendien kost de (re)generatie van actiefkool veel energie. Kan duurzame energie hierbij een rol spelen? Kunnen we dit circulair benaderen door bijvoorbeeld kool uit kokos te vervangen door biochar of gepyrolyseerd slib? Welke eindverwerking van zuiveringsslib is in beeld? Kan de energie uit de kool na lage temperatuurdroging worden teruggewonnen?

Dit wil niet zeggen dat ozonisatie qua duurzaamheid automatisch de voorkeur heeft. Er kunnen redenen zijn om niet voor ozonisatie te kiezen, zoals de vorming van metabolieten of eventuele hogere verwijderingsrendementen van specifieke stoffen door actieve kool. Ook een combinatie van actieve kool en ozon is denkbaar.

Focus op het ontwikkelen van technologieën 

Bovendien willen we ervoor pleiten om te blijven focussen op het ontwikkelen van technologieën die in de toekomst wellicht even goed, maar met minder milieu-impact, medicijnresten kunnen verwijderen. Als we voorafgaand aan ozonisatie humuszuren uit het afvalwater winnen, kunnen we medicijnresten veel effectiever verwijderen (3). Ook natuurlijke zuiveringssystemen en technieken met enzymen of schimmels kunnen een bijdrage leveren aan het verwijderen van medicijnresten. Daarnaast moeten we niet alleen kijken naar ‘end-of-pipe’ maatregelen, maar zeer zeker ook naar een aanpak bij de bron. Denk aan het voorschrijven van medicijnen die minder schadelijk zijn voor het milieu, en voor de mens eenzelfde werking hebben. Of aan plaszakken of nieuwe sanitatie waarbij het toiletwater (met daarin alle medicijnresten) wordt gescheiden van het grijswater.

Laten we het positief bekijken. Het verwijderen van medicijnresten uit afvalwater biedt kansen om nóg meer in te zetten op het zelf opwekken van hernieuwbare energie én biedt kansen voor circulariteit door het winnen van grondstoffen te combineren met het verwijderen van medicijnresten en hormonen.

Laten we dus alert blijven en de langetermijndoelen niet uit het oog verliezen. Laten we van 2018 het jaar maken waarin medicijnrestenverwijdering en duurzaamheid hand in hand gaan!

Bronnen:
1. Dijksma, Sharon A.M. Brief betreft: Ketenaanpak medicijnresten uit water. Den Haag : Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 2017. IENM/BSK-2017/238161.
2. STOWA. Verkenning technologische mogelijkheden voor verwijdering van geneesmiddelen uit afvalwater. Amersfoort : STOWA, 2017. 2017-36.
3. KWR. Removal of pharmaceuticals from wwtp effluent. Nieuwegein : KWR, 2016. 2016.064.

Meer informatie?

Hoe kunnen wij u helpen?

Leg uw vraagstuk voor aan onze experts, wij adviseren graag.

Joost van den Bulk
T: +31 65 11 13 17 5
E:joost.vandenbulk@tauw.com
LinkedIn