PFAS: naar een uniforme en effectieve aanpak

HET ARTIKEL IN HET KORT:

PFAS-verontreiniging-bodem.jpgTauw streeft na dat er een uniform handelingskader komt zodat regionale verschillen in onderzoek en aanpak van PFAS worden opgeheven. Wij verwachten van overheden dat zij proactief de problematiek inzichtelijk maken door regionaal achtergrondwaarden aan PFAS in beeld te brengen en bodemkwaliteitskaarten voor PFAS op te stellen. Door verspreid over het land/per regio depots in te richten, waar met PFAS verontreinigde grondstromen kunnen worden afgezet en geconcentreerd worden, worden afzetmogelijkheden gecreëerd, totdat reinigingstechnieken beschikbaar komen.

Tauw kan u helpen bij het identificeren van risico’s en bij het beheersbaar maken van problemen die kunnen ontstaan zodra PFAS verontreiniging in bodem worden aangetroffen.

 

Het volledige artikel: PFAS: naar een uniforme en effectieve aanpak

Op dinsdag 9 april 2019 is er een Tweede Kamerbrief vrij gegeven die mogelijk het licht aan het eind van de tunnel biedt omtrent het handelingsperspectief over PFAS-houdende grond en baggerspecie. In deze kamerbrief gaat staatssecretaris Van Veldhoven in op het proces voor de omgang met grond en bagger waarin Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS), waaronder PFAS, worden aangetroffen. Bijzondere aandacht gaat uit naar het meegestuurde rapport van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) over risicogrenzen en hergebruiksnormen van PFOS, PFOA en HFPO-DA (in de volksmond bekend als GenX).

Naar ons idee is het een langverwachte en vanuit de praktijk zeer gewenste actie vanuit het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, aangezien de brief uitzicht biedt op een oplossing voor een steeds groter wordend probleem met de afzet van PFAS houdende grond en bagger. Maar wat betekent deze brief nu exact voor u en waar kunt u tegenaan lopen zodra u PFAS-houdende grond aantreft op uw terrein? Tauw zet het graag voor u op een rij.

Onderwerpen binnen dit artikel: 

 

PFAS Risicosessies

Eenduidige en pragmatische inzichten in de PFAS-uitdagingen

Wat zijn PFAS?

PFAS (Per-/PolyFluorAlkyl Stoffen) zijn van nature niet in het milieu voorkomende verbindingen. De term PFAS is eigenlijk een verzamelterm voor een grote groep (> 6.000) stoffen die voornamelijk bestaat uit volledig (per) of gedeeltelijk (poly) gefluoreerde koolwaterstoffen. Door de chemische eigenschappen en grote stabiliteit van de verbindingen zijn deze stoffen gekarakteriseerd als PBT: persistent, bioaccumulatief en toxisch. Veel gebruikte en meest in de aandacht staande verbindingen in deze groep zijn PFOS (perfluoroctaansulfonzuur/sulfonaat) en PFOA (perfluoroctaanzuur). Door het verbod op of het uitfaseren van deze twee verbindingen, wordt er sinds 2000 gezocht naar andere (PFAS) stoffen om PFOS en PFOA te vervangen. Eén van die alternatieven is HFPO-DA (GenX), een PFOA-vervanger die in Nederland de afgelopen jaren al veel media aandacht heeft gekregen.

Belangrijk om te realiseren is dat er naast deze drie PFAS-verbindingen nog duizenden andere PFAS verbindingen bestaan, waarvan er momenteel maar een beperkt aantal kunnen worden geanalyseerd. Veel PFAS verbindingen komen voor als niet te identificeren precursor. Precursors zijn gedeeltelijk gefluoreerde verbindingen die meestal niet geanalyseerd kunnen worden, maar die door allerlei processen in het milieu omgezet kunnen worden tot persistentere volledig gefluoreerde verbindingen die we wel kunnen analyseren. 

Momenteel wordt nog veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar het voorkomen van PFAS en de risico’s van deze stoffen voor mens en milieu. Bekend is al wel dat veel PFAS een lange verblijftijd (jaren) hebben in het lichaam en een negatieve werking hebben op de lever, het cholesterolgehalte, de voortplanting (reprotoxisch) en het metabolisme. Ook zijn er sterke aanwijzingen voor negatieve effecten op de hormoonhuishouding, het immuunsysteem en nog veel meer effecten. Een aantal PFAS stoffen zijn vermoedelijk ook kankerverwekkend voor mensen. Daarnaast wordt ingeschat dat de acute toxiciteit relatief laag is, en dat het overwegend gaat om chronische effecten die bij een langdurige blootstelling zullen optreden. Bodemverontreiniging met PFAS is echter niet de enige bron van blootstelling. Bekend is ook dat PFAS voorkomen in ons voedsel, drinkwater en de lucht waardoor een stapeling van blootstelling optreedt. Momenteel wordt wereldwijd nog veel onderzoek gedaan naar de blootstelling aan en toxiciteit van veel PFAS verbindingen. Hierover is dan ook wereldwijd en binnen Nederland nog veel discussie en onduidelijkheid, die naar verwachting nog enkele jaren zal blijven bestaan. Belangrijk om te realiseren is dat op dit moment op een zeer beperkt aantal plaatsen gehaltes PFAS zijn aangetroffen in de bodem waarvan verwacht wordt dat deze tot een actueel risico voor mensen leiden bij het huidige bodemgebruik.  Op het overgrote deel van de onderzochte locaties liggen de gehalten ruim onder de momenteel bekende humane risicogrenzen. Op relatief veel plaatsen worden wel de huidige ecologische risicogrenzen voor doorvergiftiging in de ecologische voedselketen overschreden.

 

Waar komen PFAS voor? 

Verbrande-locatie-beschikt-over-PFAS-stoffen.jpgOm te weten waar PFAS voorkomen is het essentieel om te weten hoe PFAS zich over het algemeen gedragen. Een PFAS-verbinding bestaat uit een waterafstotende staart, met een waterminnende kop en gedraagt zich als een zeepachtige oppervlakte-actieve stof (surfactant). De koolstof-fluorverbindingen in PFAS zijn zeer stabiel, ook bij hoge temperaturen. Daarom worden PFAS-verbindingen bijvoorbeeld veel toegepast in onder andere brandblusschuim.  Door de water- en vuilafstotende eigenschappen worden ze ook veel gebruikt in producten (denk hierbij aan de productie van anti-aanbaklagen in pannen en coatings van textiel), cosmetica en ook in de galvanische industrie. Bovendien is onderzoek gaande naar de aanwezigheid van PFAS in bestrijdingsmiddelen. Door de verscheidenheid aan producten waar PFAS in zitten, kan de stofgroep op meerdere manieren in het milieu terecht komen. Dit kan zijn bij een incident op een productie-/toepassingslocatie, locaties waar branden zijn geblust, emissies (naar lucht en water) van productieprocessen, stortplaatsen en bijvoorbeeld ook het storten en verbranden van afval waarin PFAS-verbindingen aanwezig zijn.   
 

Verspreiding en ophoping

De verspreiding van PFAS vindt hoofdzakelijk plaats via lucht en via water (grondwater, oppervlakte water en zeewater). Naast deze twee hoofdroutes, kunnen PFAS zich ook verspreiden via grondverzet en verspreiding van (zuiverings)slib of baggeren. Door de afbraak van niet geïdentificeerde precursors kunnen PFAS niet alleen zichtbaar maar ook mobieler worden in de bodem doordat korte keten PFAS stoffen worden gevormd die erg mobiel zijn. Een belangrijk aspect is dat PFAS door de chemische eigenschappen matig tot slecht hechten aan grond. Op het moment dat er door atmosferische depositie of via een incident PFAS terecht komen op de bodem, logen de stoffen gemakkelijk uit naar het grondwater. Via het grondwater kan PFAS zich weer verder verspreiden naar het oppervlakte water, of naar diepere grondwaterlagen. Sommige PFAS stoffen worden vrij gemakkelijk opgenomen door gewassen en dieren (met name vis).  Op deze manier kunnen PFAS in onze voedselketen en ons drinkwater terechtkomen. 

Door verspreiding via lucht worden PFAS verbindingen niet alleen op lokale schaal (bijvoorbeeld door atmosferische depositie), maar ook op mondiale schaal aangetroffen. Onder invloed van verdamping op lage breedtegraden, verspreiding via luchtstromen naar de koudere polen en vervolgens via neerslag, wordt PFAS bijvoorbeeld ook aangetoond in de poolgebieden. Hier worden verschillende PFAS stoffen in hoge gehaltes aangetroffen in organismen (ijsberen en walvissen bijvoorbeeld) en hopen PFAS zich met name op in de aquatische voedselketen. Internationale samenwerking is daarom noodzakelijk voor de aanpak van PFAS in het milieu. Binnen de internationale vestigingen van Tauw is ook een PFAS community of practice actief om kennis en ervaring te delen.

Waar kunt u tegenaanlopen?

Het grootste probleem dat PFAS in de bodem veroorzaakt, is momenteel dat projecten kunnen stagneren op het moment dat PFAS aangetoond wordt in de bodem. Hierbij speelt het gehalte waarin het wordt aangetroffen momenteel niet zo’n grote rol. Door de zeer lage detectiegrenzen en vanwege het ontbreken van uniform geaccepteerde normen en richtlijnen voor hergebruik zijn er (vrijwel) geen hergebruiksmogelijkheden, geen aanbieders van geschikte reinigingstechnieken en worden niet-reinigbaarheidsverklaringen voor het storten slechts incidenteel afgegeven. Daardoor wordt met PFAS-houdende grond tot nog toe veelal opgeslagen in tijdelijke depots. Het probleem hiervan is dat door de grote vraag naar tijdelijke opslaglocaties, voornamelijk in de probleemgebieden als de Drechtsteden en omgeving Schiphol, deze depots steeds vaker vol blijken te zijn.

Wat ziet Tauw als oplossing?

Tauw streeft ten eerste na dat er een uniform handelingskader komt. Dit betekent dat er geen/beperkte regionale verschillen meer bestaan in het onderzoek (bijv. uniform analysepakket) naar en de aanpak van PFAS. In de RIVM notitie bij de op 9 april 2019 gepubliceerde Tweede Kamerbrief is een eerste voorstel voor hergebruiksnormen opgenomen. Op basis van deze risicogrenzen uit het RIVM-rapport zal naar verwachting medio mei in samenwerking met decentrale overheden en koepels (UvW, IPO, VNG) een tijdelijk handelingsperspectief worden gepubliceerd voor de toepassing van PFAS houdende grond, en naar verwachting ook baggerspecie. Wij roepen overheden nadrukkelijk op om een zo uniform mogelijk handelingsperspectief te presenteren waardoor grondverzet tussen regio’s weer mogelijk wordt maar het belang van bodembescherming ook goed geborgd is.

Het ministerie zal daarna naar verwachting in 2020 met een definitief hergebruikskader komen, met normering bij welk bodemgebruik u welk gehalte mag toepassen. Tauw hoopt dat partijen die tot nu toe gewacht hebben met onderzoek, vóór 2020 in beweging komen om de problematiek inzichtelijk te maken. Daarbij is het bijvoorbeeld zeer wenselijk dat elke regio de achtergrondwaarden aan PFAS in beeld brengt, bijvoorbeeld door middel van een bodemkwaliteitskaart voor PFAS. Wij geloven dat de sleutel voor de oplossing hier ligt in het samen (overheden en bedrijfsleven) oppakken en samen inzichtelijk maken van de PFAS problematiek. Hoe langer het duurt voor dat dit inzicht er is hoe langer het duurt voordat de problemen met het grondverzet zijn opgelost! Wij zetten ons ook graag voor deze samenwerking in.

Uiteraard is een structurelere oplossing van het PFAS-probleem om alle lucht en water emissies te reduceren en uiteindelijk zelfs volledig weg te nemen. Dit voorkomt namelijk dat we bezig zijn met het oplossen van PFAS problemen, terwijl lozingen en atmosferische depositie van PFAS naar het milieu door blijven gaan. Dit ligt echter bij de producenten, de gebruikers van PFAS-houdende producten en de vergunningverleners van deze bedrijven en ligt dus veelal niet direct in uw invloedssfeer. Ook hier speelt (internationale) samenwerking een cruciale rol.

En in de tussentijd?

Onze visie is om in de tussentijd verspreiding van PFAS-houdende grondstromen te beheersen om verdere verspreiding in het milieu te voorkomen. Dit zou kunnen worden gerealiseerd door verspreid over het land/per regio depots in te richten, waar met PFAS verontreinigde grondstromen kunnen worden afgezet en geconcentreerd worden. Hierbij dient onderscheid te worden gemaakt in verschillende gradaties van PFAS verontreiniging. Zodra er dan reinigingstechnieken beschikbaar zijn die op grote schaal kunnen worden toegepast in Nederland, kunnen de PFAS-houdende grondstromen per depot worden verwerkt. Bij de verwerking van deze grondstromen ontstaan naar verwachting overigens meerdere afvalstromen (bijv. water en slib) waarvoor dan ook goede reinigings- en afzetmogelijkheden voor dienen te worden gecreëerd om de grootschalige reiniging van PFAS houdende grond tot een succes te maken.   

Waar kunnen wij u specifiek al bij helpen?

  • We hebben in opdracht van het Ministerie van I & W en samen met het RIVM een tool (ZZS-navigator zie: https://rvs.rivm.nl/stoffenlijsten/Zeer-Zorgwekkende-Stoffen/ZZS-Navigator) ontwikkeld waar verschillende bedrijven/vergunningverleners per bedrijfsactiviteit kunnen inzien welke ZZS-stoffen, waaronder PFAS (kunnen) worden gebruikt en waarmee zij dus te maken kunnen hebben/krijgen.
  • Via onze (industriële) klanten heeft Tauw al ervaring opgedaan met de tijdelijke opslag, afzet en reiniging van PFAS-houdende grond en grondwater.
  • Omdat wij nauw zijn betrokken bij verschillende incidenten met PFAS houdend blusschuim, bij locaties waar PFAS voorkomt in het bedrijfsproces en bij regio’s waar beleid naar PFAS al een belangrijke rol speelt, kunnen we u helpen bij het onderzoeken en het beheersen van uw PFAS probleem.
  • We voeren reeds lange tijd overleggen met verschillende bevoegde gezagen over niet genormeerde (PFAS) stoffen en zijn goed op de hoogte van alle relevante Nederlandse en Europese wet- en regelgeving en beleidsmatige ontwikkelingen.
  • We doen actief onderzoek naar de reinigingsmogelijkheden van PFAS houdende grond
  • We zijn betrokken bij diverse projecten waarbij PFAS-houdend grondwater wordt gezuiverd
  • We wisselen via een community of practice van onze internationale vestigingen en met onze partners in Scandinavië, Het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten actief kennis en ervaringen op het gebied van PFAS uit. Ook zijn we goed op de hoogte van de laatste wetenschappelijke ontwikkelingen en hebben regelmatig contact met verschillende aanbieders van reinigingstechnieken voor PFAS in water en grond.

Mocht u hierover nog vragen hebben, neem gerust contact op. Wij denken en helpen graag met u mee.

 

Behoefte aan ondersteuning omtrent PFAS?

Leg uw vraagstuk voor aan onze experts, wij adviseren graag.

John van Tol
T: +31 61 59 51 43 7
E:john.vantol@tauw.com
LinkedIn