Wat is een waterbergende weg? 

In een waterdoorlatende of waterpasserende verharding wordt hemelwater niet via reguliere straat- en trottoirkolken naar het riool afgevoerd. Het hemelwater infiltreert via een waterdoorlatende steen en voegen (waterdoorlatende verharding) of alleen via voegen (waterpasserende verharding) naar een waterbergende fundatie.

Er bestaan ook varianten met een reguliere verharding, waarbij het hemelwater rechtstreeks via kolken in een waterbergende fundatie worden gebracht. Al deze varianten vallen onder de noemer waterbergende weg of waterbergende fundatie

De waterbergende fundatie bestaat veelal uit een vlijlaag waarin het hemelwater snel verdeeld kan worden, om vervolgens verder te infiltreren naar de waterbergende fundatie. Meestal is deze opgebouwd uit grof fundatiemateriaal (natuursteen, lava of circulair materiaal) met veel ruimte (porositeit) voor water, maar er bestaan ook varianten met een fundatie van zand en menggranulaat met drainzand.


Figuur 1: Dwarsdoorsnede waterbergende fundatie 

Nadat het bergingssysteem het water via infiltratie naar de ondergrond heeft afgevoerd, komt het vertraagd weer beschikbaar voor een volgende bui. Indien er sprake is van een slecht doorlatende grond, dan is het systeem meestal voorzien van een drain om het water of te voeren (rechtstreeks danwel via een debietregulerend kunstwerk). Groot voordeel van dit bergingssysteem is dat het ook bij hoge grondwaterstanden en/of beperkte ondergrondse ruimte kan zorgen voor waterberging en grondwateraanvulling. Hiermee is dit systeem een goed alternatief om tot een klimaatadaptieve inrichting van de waterhuishouding in stedelijk gebied te komen. 

 

Waar gaat het mis?

Het wel of niet functioneren van een waterbergende fundatie is van veel zaken afhankelijk, en daarmee complex. In nevenstaande figuur zijn de mogelijke knelpunten geschetst als het gaat om het hydraulisch functioneren en de kwaliteit van de constructie.  

Uit ervaring weten we dat er meestal  één hoofdoorzaak is, maar er kan ook sprake zijn van een combinatie van beperkingen. Denk aan een relatief kleine beperking in de voeg van een waterpasserende verharding, waardoor het aangesloten verharde oppervlak het hemelwater niet goed kan verwerken. Ook zien we regelmatig dat er voor de opbouw materialen zijn gebruikt die een verhardingslaag in de vlijlaag vormen, wat problemen in de constructie (spoorvorming, onvoldoende inbedding stenen) veroorzaakt. 

 


Zie figuur 2: Constructieve en hydraulische knelpunten in waterbergende fundatie

Knelpunten in beeld met nieuwe onderzoeksmethodiek

Vaak zijn er in het ontwerp keuzes gemaakt die niet bevorderlijk zijn voor de werking van het systeem of problemen geven in de stabiliteit van de constructie. Om inzicht te krijgen in het functioneren en de problematiek hebben TAUW en dochteronderneming Syntraal een onderzoeksmethodiek ontwikkeld om alle genoemde knelpunten eenduidig en betrouwbaar te kunnen onderzoeken door middel van veldonderzoek, full-scale testopstellingen, laboratoriumproeven en monitoring met sensoren. Op basis van de resultaten van het onderzoek wordt een probleemanalyse gemaakt; deze vormt de basis voor eventuele oplossingsrichtingen.   

Oplossingen  

Waterbergende fundaties zijn een goed alternatief zijn om tot een klimaatadaptieve inrichting te komen bij de aanpak van droogte en wateroverlast. Aandachtspunten hierbij zijn: 

  • Ontwerp
    De basis voor een goed werkend systeem begint bij een haalbaarheidsstudie en een goed doordacht ontwerp, dat rekening houdt met zaken als: de geohydrologische situatie, het aangesloten verhard oppervlak en een afname van de doorlatendheid van de steen en de voeg op termijn. Daarnaast is het ook zaak om te kijken naar het totale systeem waarin dergelijke voorzieningen gerealiseerd worden. Zo heeft TAUW hier bijvoorbeeld samen met gemeente Deventer ontwerprichtlijnen voor opgesteld. Ook is het belangrijk de aannemer en de afdeling beheer en onderhoud bij het ontwerp te betrekken om uitvoeringstechnische zaken in een vroeg mogelijk stadium te kunnen ondervangen.

  • Aanleg
    Voor het aanleggen van het systeem is het noodzakelijk dat er voldoende kennis aanwezig is over de werking, aanleg en het gebruik van de juiste materialen. Ook is het belangrijk om de toekomstige gebruikers te informeren over hoe ze de voorziening op de juiste manier moeten gebruiken, bijvoorbeeld dat ze in een nieuwbouwsituatie de weg niet gebruiken voor de opslag van zand en/of grond. 

  • Beheer
    Ook heel belangrijk is het uitvoeren van het juiste onderhoud op het juiste moment. Waterbergende verhardingen hebben namelijk een heel ander onderhoud nodig dan traditionele verhardingen. Dit moet worden geborgd bij de afdeling beheer en onderhoud. Ook monitoring van de hydraulische werking van de voorziening met behulp van sensoren en het periodiek uitvoeren van fullscale praktijktesten geeft inzicht in de werking en eventuele noodzaak voor bijsturing in onderhoud en beheer. 

  • Knelpunten
    Mocht een systeem na verloop van tijd niet meer goed functioneren, dan zijn er diverse oplossingsrichtingen. Zo hebben we samen met de gemeente Dronten een succesvolle praktijkproef gedaan naar de reiniging van een waterdoorlatende verharding met een ZOAB cleaner. Om inzicht te krijgen in de duurzaamheid van deze oplossing wordt het effect van de reiniging de komende jaren
    Mocht uit de proef blijken dat het infiltrerend vermogen van de verharding en/of de voegen niet hersteld kan worden, dan zijn er andere oplossingen mogelijk: van het aanbrengen van een bypass tot het vervangen van een deel van de constructie. 

  • Toekomst
    Het anders inrichten en ontwerpen van de waterbergende fundatie biedt altijd (meekoppel)kansen die bijdragen om doelstellingen op gebied van duurzaamheid en klimaat te realiseren en daarmee tot toekomstbestendige oplossingen te komen.
    • Duurzaamheid: hergebruik materialen en grondstoffen, zuiveren van verontreinigingen uit het water
    • Klimaat: bestrijding droogte, nuttige opslag en hergebruik water, reductie hittestress

Projectreferentie

Onderzoek waterdoorlatende verhardingen gemeente Dronten

De gemeente Dronten heeft de afgelopen jaren diverse waterdoorlatende verhardingen aangelegd in het centrum van Dronten en in de wijk de Gilden. Er zijn plaatselijk knelpunten ontstaan in het hydraulisch functioneren van de waterdoorlatende verhardingen. Er blijft bijvoorbeeld op sommige plekken langdurig water op straat liggen.

Bekijk dit project

 

Heeft u een vraag over dit onderwerp?

TAUW en dochteronderneming Syntraal hebben veel expertise als het gaat om onderzoek en advisering omtrent waterbufferende funderingen. Voor vragen kunt u contact opnemen met Erwin Stamsnijder (TAUW)