Eenvoudig beter met de Omgevingswet?

Suzanne Swenne is senior adviseur Stedelijke Transformatie bij TAUW. Ze adviseert gemeenten, ontwikkelaars, woningbouwcorporaties en bedrijven op het gebied van ruimtelijke ordening en milieu. Suzanne vertelt wat de invoering van de Omgevingswet betekent voor haar klantgroepen.

In januari 2024 wordt de Omgevingswet – na zes keer uitstel – dan eindelijk ingevoerd.
Is er reden tot enthousiasme?

Het motto van de Omgevingswet is ‘eenvoudig beter’. Maar dat zal in het begin nog niet zo zijn. Er zijn namelijk nogal wat struikelblokken. Lokale overheden moeten een omgevingsvisie ontwikkelen en die concretiseren in een plan. De bestaande procedures moeten deels anders en het digitale platform (DSO) dat alles ondersteunt werkt nog niet naar behoren. Alle bestemmingsplannen moeten worden overgezet en ondanks een transitieperiode zijn er nogal wat onduidelijkheden. En veel partijen, waaronder gemeenten en specifiek de kleinere gemeenten, zijn niet goed voorbereid op de invoering.

Waarom zijn gemeenten nog niet voorbereid? Ze hebben toch jaren de tijd gehad?

Gemeenten krijgen met de invoering van de nieuwe Omgevingswet meer taken erbij, de kaders zijn niet altijd helder en daarnaast kampen gemeenten met capaciteitsproblemen. Veel kennis en kunde is in de afgelopen jaren weggevloeid. Daarnaast veroorzaakt het DSO ook aansluitingsproblemen. Het systeem werkt nog niet optimaal en bureaus als TAUW kunnen niet altijd de conceptstukken aanleveren zodat gemeenten dit direct kunnen publiceren. Het systeem is hierop nog onvoldoende ingericht.

De grote gemeenten zijn in het algemeen goed voorbereid op de komst van de Omgevingswet, maar met name kleinere gemeenten hebben, vooral in de transitieperiode, behoefte aan coördinatie vanuit het Rijk en dat gaat juist met deze wet op de schop.

Decentralisatie is toch wat met deze wet beoogd wordt?

Klopt, maar inmiddels is daarin, door voortschrijdend inzicht, een kentering ontstaan. Een paar jaar terug was de tendens om lokale overheden meer ruimte te geven en plannen naar eigen inzicht te laten invullen. We weten nu uit ervaring dat dit niet altijd de meeste efficiënte werkwijze oplevert. Denk aan de opgaven om energieneutraal te worden als gemeente. Hiervoor is veelal ook windenergie nodig, waardoor gemeenten allen zelf bepalen waar een enkele windmolen moet komen. Dit zijn niet altijd de meest efficiënte locaties en het roept veel weerstand op. Bundeling op een aantal plekken in de provincie of bundeling op rijksniveau ligt meer voor de hand. Dit kan echter betekenen dat gemeenten zelf hun energiedoelstelling niet halen, maar op provinciaal niveau wel. Bovendien staan we nu voor opgaven die op nationaal en zelfs internationaal niveau aangepakt moeten worden. Denk aan de energietransitie en het klimaatvraagstuk, maar ook de versnelde woningbouwopgave waar we voor staan. Dit vraagt om snel en adequaat handelen. De vraag is of een volledige herziening van alle relevante wetten daarbij gaat helpen.  

Verandert er veel in de Omgevingswet?

De bestaande wetten en regels worden nu gebundeld. Een aantal bestaande wetten en regels die nu op één plek te vinden zijn, komen in verschillende delen van de Omgevingswet terug, afhankelijk van het besluit waaronder ze vallen. Verder wordt bij de invoering de gelegenheid aangegrepen om op enkele thema’s aanpassingen of actualisaties door te voeren. Bijvoorbeeld geluidsnormen. Die versplintering maakt het zoeken naar regels complex. Dit is iets waar onze TAUW mensen bij kunnen helpen. Gelukkig blijft veel ook hetzelfde, maar dan onder gewijzigde naamgeving. Zo worden de bestemmingsplannen straks een omgevingsplan genoemd, maar nog steeds is hierin opgenomen wat wel en niet kan op een locatie.

Welke rol speelt TAUW bij de invoering van de Omgevingswet?

Onze adviseurs bij TAUW kunnen klanten op drie manieren bedienen.

Ten eerste op milieuthema’s. We helpen onze klanten bij concrete ontwikkelingen en begeleiden hen bij de ruimtelijke procedures, zoals de vertaling in een omgevingsplan. We stellen milieueffectrapportages (MER). Onze kracht ligt in het vertalen van de milieueffecten in ruimtelijke plannen, en de begeleiding daarvan.
Ten tweede adviseren we partijen over met name gebiedsontwikkelingen, bijvoorbeeld bij ontwikkelplannen voor een woonwijk of de aanleg van een weg. We zoeken daarin altijd de samenwerking met andere partijen. Wij dragen bij aan de procesbegeleiding en stimuleren goede participatie met alle betrokken partijen.

Tot slot verzorgt TAUW intern en extern trainingen over de Omgevingswet en de doorwerking ervan in de verschillende procedures.

Wat is jouw verwachting van de invoering?

We merken dat veel partijen nu ook echt verder willen. Alleen zal de invoering niet geheel vlekkeloos verlopen. En om terug te komen op de slogan van de Omgevingswet: het zal even duren voordat alles echt eenvoudiger gaat worden. Maar wat er ook precies gaat gebeuren, wij zijn er in ieder geval klaar voor.