Hoe implementeert u succesvol circulaire ontwerpstrategieën voor bouw en infra?

Onderzoek naar circulair ontwerpen binnen bouw en infra

Tijdens zijn afstudeeronderzoek onderzocht Teun Louwers, consultant Circulaire Economie & Duurzaamheid bij TAUW, hoe de principes van circulaire economie binnen de bouw- en infrastructuursector worden toegepast. Daarbij stonden vragen centraal als ‘Wat is de status quo van de circulaire transitie?’ en ‘Welke factoren zijn belangrijk voor het succesvol gebruikmaken van circulaire ontwerpstrategieën binnen deze sector?’

Wat is circulair ontwerpen?

Circulair ontwerpen is een middel om de circulaire economie in praktijk te brengen en vorm te geven. Door het toepassen van circulaire ontwerpstrategieën kan een product of object langer zijn waarde behouden binnen zijn economische kringloop. Hierbij worden drie categorieën onderscheiden:

• Slimmer gebruiken en maken van producten
  Deze strategie richt zich op de ontwerp- en aankoopfase en op welke manier u gebruikmaakt van grondstoffen en producten. Hierbij ligt de nadruk op het verminderen van materiaalgebruik in algemene zin en het voorkomen van gebruik van materialen die aan het einde van hun levensduur niet opnieuw inzetbaar zijn of schadelijk kunnen zijn voor het milieu. Denk hierbij aan het modulair, ofwel losmaakbaar, ontwerpen van een object zodat u het in de toekomst gemakkelijk voor nieuwe doeleinden kunt gebruiken.
  
  
• Verlengen van de levensduur van producten en onderdelen
  Hierbij ligt de focus op het verlengen van de levensduur van uw product en zijn onderdelen. In deze fase is het belangrijk dat de grondstoffen en producten (zo lang mogelijk) hun waarde behouden door hergebruik of reparatie.
  
  
• Nuttig toepassen van materialen
  Bij deze strategie dient u ervoor te zorgen dat het product geen waarde verliest bij het bereiken van het einde van zijn levensduur. Denk hierbij aan het hoogwaardig recyclen van grondstoffen.
  
  

Vertragende en versnellende factoren

Om de huidige status van circulair ontwerpen binnen bouw en infra vast te stellen, zijn tijdens het onderzoek gesprekken gevoerd met projectleiders, ontwerpers, adviseurs en opdrachtgevers van zowel externe organisaties als TAUW. Hierbij werden onder andere de factoren die de circulaire transitie kunnen afremmen of juist bevorderen aangegeven.

Onvoldoende ingebed in (werk)processen
Zo bleek onder meer dat circulair ontwerpen op dit moment nog te weinig is ingebed in de (werk)processen. Bestaande routines binnen organisaties en projecten lijken lastig te veranderen, omdat zaken ‘nu eenmaal altijd zo gaan’. Er is een gebrek aan waarborging en sturing op het implementeren van de circulaire economie. Daarnaast zijn resultaten niet zichtbaar en is het dus ook niet mogelijk deze te delen met geïnteresseerden. Het verdient daarom aanbeveling de mogelijkheden en kansen die circulair ontwerpen biedt in de aanloopfase van een project te bespreken en vast te leggen. Alleen dan gaan betrokkenen er bewust mee aan de slag.

Ambities sterk afhankelijk van persoonlijke motivatie
Ook kwam naar voren dat veel organisaties ambities hebben op het gebied van de circulaire economie, maar dat het daadwerkelijk waarmaken van deze ambities sterk afhankelijk is van de persoonlijke motivatie van degenen die daar verantwoordelijk voor zijn. Dit klinkt logisch, maar omdat het toepassen van de circulaire ontwerpstrategieën nog geen routine is, zijn er binnen elke organisatie aanjagers en besluitvormers nodig die deze transitie in gang brengen en in gang houden. Mochten deze sleutelfiguren een lage intrinsieke motivatie hebben of worden belemmerd in hun taak, dan zal het behalen van de circulaire ambities een lastige opgave worden. Het is daarom belangrijk deze personen autonomie te geven om te ontdekken hoe circulaire economie binnen de werkwijze van de organisatie kan worden vormgegeven.

Onvoldoende kennis en praktijkvoorbeelden
Ten slotte werd aangegeven dat het vaak aan voldoende kennis en praktijkvoorbeelden ontbreekt om de circulaire economie binnen bouw en infra vorm te geven. Deze kennis en voorbeelden zijn er wel, maar zijn niet altijd voorhanden. Het zichtbaar maken van duurzaamheidsprestaties, door het gebruik van monitoringsinstrumenten en het delen van zogenaamde good practices binnen de sector, zijn belangrijke aspecten om gezamenlijk nieuwe stappen te kunnen zetten naar een volledig circulaire economie.

Conclusie

De experimentele fase van circulaire economie in de bouw- en infrastructuursector heeft een goed fundament gelegd om de circulaire economie verder te gaan implementeren in de dagelijkse werkprocessen. Het succes ervan hangt af van verschillende factoren, zoals bewustwording, intrinsieke motivatie, betrokkenheid bij de aanloopfase van een project, sturing, monitoring en het delen van kennis en good practices. Als aanjagers de ruimte krijgen om circulaire ontwerpstrategieën binnen bouw en infra een kans te geven, is dat een mooie volgende stap naar de circulaire economie. Een stap waarbij de experts van TAUW u graag ondersteunen.