Omgevingswet compliceert vergunningentraject

Rosalie Geerlinks is consultant en teammanager Vergunningen bij TAUW. Haar klantportfolio bestaat uit grote industriële bedrijven in sectoren als olie, chemie, voedingsmiddelen, staal, afvalverwerking en diervoeding. Rosalie vertelt wat de invoering van de Omgevingswet betekent voor haar klantgroepen.

Waar maken jouw klanten zich vooral zorgen om bij de invoering van de nieuwe wet?
We merken dat onze klanten niet goed weten waar ze aan toe zijn. Op dit moment is het activiteitenbesluit van kracht waarin regels voor alle bedrijven vastliggen. De nieuwe wet hanteert andere termen en definities. Zo introduceert de Omgevingswet het begrip ‘milieubelastende activiteiten’. Die kaders zijn anders dan onder het oude/huidige stelsel. Het inrichtingenbegrip vervalt voor een groot deel van de bedrijven. Die moeten nu eerst gaan uitzoeken welke milieubelastende activiteiten zij volgens de nieuwe definities uitoefenen. Daarna moeten ze vaststellen of die activiteit vergunningsplichtig is of meldingsplichtig. Het wordt dus een enorme zoektocht door de regels, waarbij bedrijven een geheel nieuwe inventarisatie moeten verrichten.

Bovendien hebben gemeenten nog lang niet allemaal hun omgevingsplan opgesteld. Elke gemeente kan daarin eigen, aanvullende regels stellen, en bijvoorbeeld strengere milieueisen opleggen. Er zijn dus landelijke regels en gemeentelijke regels waaraan bedrijven vanaf 1 januari hun activiteiten moeten toetsen. En zoals gezegd, die nieuwe regels zijn er nog niet, of ze zijn nog niet zo duidelijk.

Is dat een opstartprobleem of voorzie jij moeilijkheden op de langere termijn voor jouw klanten?
Onze inschatting is dat de invoering van de wet niet eenvoudig zal verlopen. Daar zijn een aantal redenen voor. Ten eerste, verandert  de uitvoerende instantie voor een groot aantal bedrijven van provincie naar gemeentes.  De provinciale inrichtingen worden nu veelal behandeld door voormalig provinciale ambtenaren, die nu bij de regionale uitvoeringsdiensten of omgevingsdiensten zitten. Echter wanneer je straks van provinciale inrichting in één keer de gemeente als bevoegd gezag krijgt, is de verwachting dat daar ook geschoven gaat worden met de behandelend ambtenaar en toezichthouder. Met de komst van de Omgevingswet gaan meer taken naar de gemeentes, maar het bevoegd gezag verschuift dus ook van provincie naar gemeente. Dat betekent dat de financiering van de omgevingsdiensten vanaf 1 januari wijzigt en dat gemeentes verantwoordelijk worden voor de vergunningen, toezicht en handhaving. De kans is groot dat met die wijziging kennis en kunde verloren gaat of niet meer beschikbaar is. Daarnaast zijn de huidige omgevingsdiensten al overbelast, en worden proceduretijden niet gehaald. Dat risico lijkt vanaf 1 januari nog groter.

Zijn er ook andere gevolgen voor jouw klanten?
Er zijn financiële gevolgen. Vanaf 1 januari moet er voor de aanvraag van milieubelastende activiteiten leges betaald worden. Voor sommige activiteiten moet straks ook een financiële zekerheid afgegeven worden. Zoals nu al voorkomt bij bedrijven met een ondergrondse olietank. Onder de nieuwe wet moet die zekerheid ook afgegeven worden voor afvalverwerkende bedrijven, de recyclingbranche en bedrijven die afvalstoffen opslaan en verwerken. Zij moeten een bankgarantie laten opstellen om te voorkomen dat de belastingbetaler opdraait voor sanerings- of verwijderingskosten bij een eventueel faillissement.

Ten tweede is onder de nieuwe wet de vergunningsplicht voor milieubelastende activiteiten niet uitsluitend gekoppeld aan bedrijfsactiviteiten. Dat betekent dat ook niet commerciële entiteiten een vergunning moeten aanvragen of een melding moeten doen. Dat geldt voor stichtingen, verenigingen en overheden, maar zelfs particulieren krijgen te maken met de vergunning- of meldingsplicht. Bijvoorbeeld voor het installeren van een grondwaterpomp of voor het gebruik van een aggregaat voor een feestje, als daar geluidsnormen overschreden kunnen worden.

Welke gevolgen heeft de Omgevingswet voor jouw klanten als het gaat om klimaat en de energietransitie?
Onze klanten zijn grote internationale bedrijven die voor hun bedrijfsactiviteiten nu nog hoofdzakelijk leunen op fossiele brandstoffen. Zij moeten en willen de overstap maken naar duurzame bedrijfsvoering. Die transitie vraagt grote veranderingen waardoor het vergunningentraject voor dit type bedrijf complex is en blijft. Daarnaast reiken de transitiemaatregelen over de gemeentegrenzen. Het decentrale karakter van de nieuwe wet zal daarbij eerder een struikelblok dan een hulpmiddel zijn.

Hoe kan TAUW bedrijven helpen bij de invoering van de Omgevingswet?
Wij onderzoeken hoe de situatie voor een bedrijf wordt onder de Omgevingswet. Dat is maatwerk, want elk bedrijf is anders. Wij zoeken de beste manier om een vergunningsverzoek in te dienen. Het TAUW team heeft inmiddels al verschillende trainingen gehad om zo goed mogelijk haar weg te vinden door de nieuwe regels en door het DSO (Digitaal Stelsel Omgevingswet).

We kennen de historie van onze bestaande klanten goed. Dat stelt ons in staat om de nieuwe situatie voor elke individuele klant snel te beoordelen. Maar ook nieuwe klanten kunnen we goed bedienen. Daarvoor hebben we een Quickscan Omgevingswet ontwikkeld, zodat we bedrijven snel inzicht kunnen geven of ze vergunningsplichtig of meldingsplichtig zijn voor welk milieubelastende activiteiten en bepalen wie het bevoegde gezag wordt. Op basis van de uitkomst van de quickscan kunnen we nieuwe klanten doelgericht adviseren.

Hoe kijk jij zelf aan tegen de Omgevingswet?
De ontwikkeling van de wet volgen we al jaren, hij is meermaals uitgesteld en ook nu is er nog volop discussie over de invoering. Doordat er nog steeds aan de details van de wet en de systemen die het werken ermee makkelijk zouden moeten maken gewerkt wordt, kan niemand 100% voorbereid zijn. Voor adviesbureaus zoals TAUW zijn vergunningen ons dagelijks werk. Wij kennen de huidige aanvraagprocedures voor de industriële sector heel goed. Helaas is de wet erg ontwikkeld vanuit de overheid en door “kantoor”mensen, waarbij de uitvoeringspraktijk niet tot nauwelijks betrokken is.

We zien dat nu (2 maanden voor de inwerkingtreding) de communicatiecampagne richting inwoners en bedrijven gaat starten, terwijl het een hele grote wetswijziging is. En iedereen daar zelf in thuis moet gaan geraken en bedrijven en inwoners nu eigenlijk geen kans krijgen om te weten wat de gevolgen voor hen zijn.

Het ontbreken van betrokkenheid van de uitvoeringspraktijk en het niet luisteren naar de uitvoeringspraktijk in de vele discussies die er zijn, vind ik erg zorgelijk.

Maar TAUW heeft een team van gedreven experts op vergunningengebied die volop bezig zijn met dit onderwerp om onze klanten zo goed mogelijk te blijven adviseren. We gaan de transitieperiode goed voorbereid in, maar zijn ons er bewust van dat zowel wij als de overheid niet alles zal weten en dat er meer gezamenlijk naar de nieuwe werkwijze gezocht moet worden.