Overstromingen bieden kansen voor de ecologie

30 juli 2021, Michiel Wilhelm

De overstromingen in Limburg, Duitsland en België vormden het heftigste natuurgeweld dat we zo dicht bij huis in decennia hebben gezien. Het menselijk leed is onbeschrijfelijk en de vervuiling groot, maar voor de natuur verder van het rampgebied kan het hoge water ook positief uitpakken. Er ontstaat namelijk een nieuw speelveld voor planten en dieren en dat is heel interessant.

Overstromingen

De heftige beelden van de overstromingen staan in ons geheugen gegrift. Een hardnekkig en onverwacht fel buiencomplex in de heuvelachtige gebieden van Duitsland, België en Limburg stuwden kleine rivieren buiten hun oevers, met een desastreus effect op dorpen en steden in de dalen. De overstromingen eisten honderden levens en verwoestten woningen, wegen, binnensteden en bedrijven. Het menselijk leed is daarmee onbeschrijfelijk. Nu het water is gedaald kijk ik als ecoloog ook naar de gevolgen voor de natuur en biodiversiteit in het rivierengebied. En daar ontstaan nieuwe kansen.

Nieuw speelveld

De overstromingen creëren in de uiterwaarden namelijk een nieuw speelveld voor planten en dieren. Het hoge water sprong uit de kaders die de mens creëerde. De watermassa veroorzaakte daardoor nieuwe stromingspatronen, spoelde dichtgeslibde geulen schoon en zorgde voor slibophoping en zandbanken op nieuwe plekken. Daarnaast spoelde het water op plekken de bovenste laag weg, waardoor er een nieuw substraat werd blootgelegd waarin andere plantensoorten in de toekomst kunnen kiemen.

Tegelijkertijd zorgt de sterke stroming voor een ongeplande migratie van allerlei organismen. Vissoorten, kleine waterdieren en larven worden kilometers meegevoerd en komen stroomafwaarts terecht in luwere rivierdelen of tijdelijke poeltjes vol met vreemd rivierleven. Een enkele soort vindt daar een nieuw leefgebied. Meegevoerde zaden zorgen voor onverwachte soorten op rivieroevers en afgedreven boomstronken zijn geweldige plekken voor allerlei organismen als ze mogen blijven liggen. Het is dus goed mogelijk dat we de komende tijd nieuwe soorten ontdekken en ‘pioniers’ mogen verwelkomen in onze natuur.

Schoonmaak essentieel

Toch zijn er ook grote risico’s. In het bijzonder de (ernstige) vervuiling van de rivieren en uiterwaarden als gevolg van de overstromingen. We hebben allemaal de caravans, koelkasten en inboedels verzwolgen zien worden door het water. Mogelijk zijn brandstoffen, koelvloeistoffen en bestrijdingsmiddelen gelekt en in het water gekomen waar ze veel schade toebrengen aan planten en dieren. Ook heeft het water heel veel plastic achtergelaten. Het is belangrijk dat dit snel wordt opgeruimd voor het uiteenvalt in kleinere stukjes. Ik ga als vrijwilliger namens Schone Rivieren (een initiatief van onder andere IVN en Stichting Noordzee) de uiterwaarden in om zoveel mogelijk afval langs de rivieren op te ruimen. Er zijn heel veel handen nodig om de enorme vervuiling op te ruimen dus meld je bij een lokaal opruim initiatief.


Toekomst

Het zal maanden duren om de getroffen gebieden te herstellen en jaren om de wonden in Duitsland, België en Limburg te helen. Verder stroomafwaarts zal blijken wat de watermassa voor impact heeft gehad op de natuurontwikkeling in het benedenrivierengebied. De tijd zal leren of op termijn de biodiversiteit is toegenomen of dat we ook verder van het rampgebied dan nog steeds vooral aan het opruimen zijn.

 

Meer informatie over onze expertise op het gebied van ecologie, natuur & biodiversiteit is te vinden via onderstaande button. 

Ecologie, natuur en biodiversiteit

Heeft u vragen naar aanleiding van dit blog?

Leg uw vraagstuk voor aan onze experts, wij adviseren graag.