5 december was het Wereldbodemdag. In het kader hiervan delen Martin Doeswijk (International Soil Director) en Edna Rodriguez Riveros (Project Manager Soil & Groundwater) hun mening en visie over vitale bodems, de relatie tussen een gezonde bodem en gezonde ecosystemen, en korte- en langetermijndoelen die (inter)nationaal nagejaagd moeten worden.
Dit jaar stond Wereldbodemdag in het teken van 'De bodem: waar ons voedsel begint'. De campagne van de Verenigde Naties heeft als doel om bewustzijn over het belang van gezonde ecosystemen en menselijk welzijn te creëren door de groeiende uitdagingen van bodembeheer aan te pakken, bewustzijn over de bodem te vergroten en samenlevingen aan te moedigen om de bodemgezondheid te verbeteren.
Martin: “Er is een wereldwijde bodemcrisis. Binnen Europa wordt tweederde van de bodems bedreigd door ernstige bodemdegradatie. Het is zo erg dat als we niets doen, er nog maar 70 oogsten te gaan zijn voordat de bodem wereldwijd is uitgeput. Dan kan deze ons ook niet meer van voedsel voorzien.
De afgelopen tien jaar is er vanuit beleidsmakers steeds meer interesse in het verbeteren van de bodemkwaliteit, doordat de milieuproblemen en de schade door intensief landgebruik, landbouw en industriële bodemdegradatie steeds duidelijker wordt. Daardoor gaat de bescherming en ontwikkeling van bodem en grondwater een prominente plek innemen in het overheidsbeleid. Deze problematiek wordt nu van een veel groter strategisch belang voor onze klanten.”
Edna: “In mijn ogen zijn er twee essentiële aspecten als het om de bodem gaat. Ten eerste moeten we onze bodem beschermen zodat deze de kans krijgt om te herstellen en diens functie te vervullen. Ten tweede moeten we beseffen dat we op een zeer slechte manier met de bodem omgaan. We overexploiteren de bodem om steeds meer voedsel te produceren, dat vaak rechtstreeks bij het afval eindigt. Duurzaam bodemgebruik is een enorme uitdaging voor onze moderne samenlevingen.
Overheden weten wat nodig is, maar het kost tijd om hiervoor regelgeving op te stellen. Echter, iedereen kan al gaan nadenken hoe we bewuster met de bodem en ons voedsel kunnen omgaan."
Martin: “De bodem is een onlosmakelijk onderdeel van ons ecosysteem. Zonder bodem (en niet alleen in de zin dat we erop kunnen wonen en bewegen) is er geen leven mogelijk. De bodem is letterlijk en figuurlijk de basis van ons bestaan. Het is de basis, de bron van ons voedsel en onze beschermer tegen de grillen van het klimaat. In het dichtbevolkte Europa heeft de bodem vaak meerdere functies tegelijk. Dat is echter alleen mogelijk als de bodem vitaal is en het landgebruik geen afbreuk doet aan de vitaliteit, maar deze juist verrijkt.
Dankzij een gezond ecosysteem kunnen we water vasthouden en zuiveren, onze CO2 opslaan, werken aan natuurlijke gewasbescherming en voedingsstoffen recyclen. Een vitale bodem is onmisbaar voor duurzame voedselproductie en helpt ons klimaatverandering te bestrijden.”
Martin: “Gezien het belang van onze bodem voor allerlei functies die van vitaal belang zijn voor ons leven, zijn we het aan toekomstige generaties verplicht om de bodem te herstellen en beter te beschermen. Als we dat niet doen, dan kan dat negatieve consequenties voor ons hebben. Zo kan onze voedselveiligheid in gevaar komen, kunnen micro-organismen die een medicinale werking hebben, worden vernietigd en kunnen we klimaatverandering minder goed het hoofd bieden.”
Edna: “We staan voor de uitdaging om een nieuw evenwicht te vinden in het wereldwijde ecosysteem. Bodemherstel is daar een heel belangrijk onderdeel van. Als we willen dat de mensheid blijft bestaan dan moeten we nú handelen, anders zijn we verantwoordelijk voor ons eigen uitsterven.”
Martin: “De geheime wereld onder onze voeten is verbluffend - en het is de sleutel voor de toekomst van onze planeet. Echter, de samenleving is niet meer verbonden met het bodemsysteem. Mensen zijn zich niet bewust van het belang van een gezonde bodem, ondanks onze afhankelijkheid ervan. Ik zou graag willen dat mensen de bodem beter begrijpen en zich meer bewust zijn van de diensten (binnen het ecosysteem) die de bodem ons verleent. De bodem levert voedingsstoffen voor onze gewassen, het is een reservoir en filter voor zuiver drinkwater, we bouwen er huizen op en leggen er moestuinen op aan. Onze hele infrastructuur van wegen, kanalen en dijken is gebouwd op en in de bodem. Dus de bodem biedt ons allerlei ruwe materialen en energiebronnen; veel meer dan we ons vaak beseffen. Een gezonde bodem is niet alleen goed voor ecosystemen, maar ook voor het reinigen van onze lucht en het vastleggen van CO2. Zo kan de bodem zelfs onze industriële klanten helpen bij het beheren van hun CO2-voetafdruk.
Om te laten zien wat er zich in de bodem afspeelt en hoe belangrijk dat is, zijn we een partnerschap aangegaan met de makers van de film ‘Onder het Maaiveld’. Als je deze film eenmaal hebt gezien, kun je bijna niet anders dan geloven dat iedereen zich wil inzetten voor een gezonde bodem.”
Martin: “Voor het aanpakken van grote maatschappelijke uitdagingen zoals klimaatverandering, biodiversiteit en bodemmisbruik is visie, moed en tijd nodig. De Europese Commissie is heel ambitieus: er komen 100 levende labs en ‘light house projects’ aan. Ook zit er een Europese bodemwet in de pijplijn.”
Edna: “In België is de bodemwetgeving regionaal geregeld. Dat maakt de besluitvorming lastiger, maar aan de andere kant kan het soms helpen bij de implementatie van goede initiatieven, zoals in Brussel. De regio Brussel heeft een ambitieuze strategie aangenomen om de bodem te beschermen: ‘Good Soil’. Bij bouwprojecten zal voortaan rekening worden gehouden met de aanbevelingen om één of meer ecosysteemdiensten te ontwikkelen, en één of meer bedreigingen voor de bodem aan te pakken. Dit wordt gedaan met behulp van de IBKB (bodemkwaliteitsindex in Brussel). Het doel is een optimale balans tussen het toekomstige gebruik van de bodem (voor bouw, industrie etc.) en een gezonde bodemkwaliteit.”
Martin: “In Nederland is op 25 november 2022 de Kamerbrief ‘Water en bodem sturend’ gepubliceerd. Deze brief stelt dat de eerste stappen in Nederland worden gezet. Ik ben voorzichtig optimistisch!
Het ultieme doel is een vitale bodem; een bodem die zijn waardevolle functie zoals waterbuffering en stikstofabsorptie kan vervullen. Een vruchtbare bodem voor de landbouw, die de functies ongestoord voor ons en toekomstige generaties kan blijven vervullen. Daarnaast kan de bodem een zorgvuldig geordende, optimaal gebruikte ondergrondse ruimte bieden, waar functies zoals bodemenergie en grondwaterbronnen elkaar niet negatief beïnvloeden. Dat omvat bijvoorbeeld ook het behoud van bodemlagen en de bescherming van natuurlijke bodemschatten zoals grondwaterbronnen en het behouden van archeologisch erfgoed.”
Martin: “De volgende stap die op korte termijn moet worden gezet, is op Europees niveau de handen ineen slaan voor een gemeenschappelijke aanpak. Dat voorkomt dat er niets gebeurt, omdat anderen het ook niet doen. Bovendien moeten we zorgen dat de visie naar concrete acties wordt vertaald. Implementatie kost immers niet alleen veel geld, maar ook veel tijd en middelen. Zo dienen we bij alle ontwikkelingen een gezonde bodem als uitgangspunt nemen en lokale initiatieven te steunen, want daar kan impact worden gemaakt.
Tegen 2050 zijn bodembescherming, duurzaam bodemgebruik en bodemherstel de norm voor iedereen. Dit geldt voor al onze projecten die met de bodem te maken hebben, ook als het gaat om een gezonde bodem.”
Martin: “We hebben enorm veel passie en expertise en we verrichten goed werk voor onze klanten. Dat maakt ons trots, waardoor we nog meer gemotiveerd raken om onze dromen na te jagen. Ik hoop klanten, collega's en anderen in ons netwerk te kunnen inspireren, en hoop dat die vonk overspringt. Mijn collega's en ik willen de bodem de aandacht geven die hij verdient. Daarom kan ik het niet bevatten dat het maar één keer per jaar Wereldbodemdag is.”
Bekijk hier de officiële video ‘Een gezonde bodem: de basis voor gezond eten en een beter milieu’ van de Verenigde Naties in het kader van Wereldbodemdag:
Leg uw vraagstuk voor aan onze experts, wij adviseren graag.
