De afgelopen jaren zijn in ons land, met wisselend succes, reguliere, waterpasserende en waterdoorlatende verhardingen aangelegd waarbij het water wordt geborgen in een waterbergende fundatie. Daar waar sprake is van een succesvol ontwerp, aanleg onderhoud & beheer zijn deze waterbergings- en infiltratievoorzieningen een mooie oplossing binnen de beperkt beschikbare (openbare) ruimte in het stedelijk gebied. Onze ervaring is dat het juist op één of meerdere van deze punten nog wel eens mis gaat, met als gevolg: wateroverlast op straat, waterschade in gebouwen en/of risico’s voor het verkeer.
Contactpersoon: Erwin Stamsnijder
E-mail: erwin.stamsnijder@tauw.com
Tel: +31 62 13 90 35 1
In een waterdoorlatende of waterpasserende verharding wordt hemelwater niet via reguliere straat- en trottoirkolken naar het riool afgevoerd. Het hemelwater infiltreert via een waterdoorlatende steen en voegen (waterdoorlatende verharding) of alleen via voegen (waterpasserende verharding) naar een waterbergende fundatie.
Er bestaan ook varianten met een reguliere verharding, waarbij het hemelwater rechtstreeks via kolken in een waterbergende fundatie worden gebracht. Al deze varianten vallen onder de noemer waterbergende weg of waterbergende fundatie
De waterbergende fundatie bestaat veelal uit een vlijlaag waarin het hemelwater snel verdeeld kan worden, om vervolgens verder te infiltreren naar de waterbergende fundatie. Meestal is deze opgebouwd uit grof fundatiemateriaal (natuursteen, lava of circulair materiaal) met veel ruimte (porositeit) voor water, maar er bestaan ook varianten met een fundatie van zand en menggranulaat met drainzand.
Figuur 1: Dwarsdoorsnede waterbergende fundatie
Nadat het bergingssysteem het water via infiltratie naar de ondergrond heeft afgevoerd, komt het vertraagd weer beschikbaar voor een volgende bui. Indien er sprake is van een slecht doorlatende grond, dan is het systeem meestal voorzien van een drain om het water of te voeren (rechtstreeks danwel via een debietregulerend kunstwerk). Groot voordeel van dit bergingssysteem is dat het ook bij hoge grondwaterstanden en/of beperkte ondergrondse ruimte kan zorgen voor waterberging en grondwateraanvulling. Hiermee is dit systeem een goed alternatief om tot een klimaatadaptieve inrichting van de waterhuishouding in stedelijk gebied te komen.
Het wel of niet functioneren van een waterbergende fundatie is van veel zaken afhankelijk, en daarmee complex. In nevenstaande figuur zijn de mogelijke knelpunten geschetst als het gaat om het hydraulisch functioneren en de kwaliteit van de constructie.
Uit ervaring weten we dat er meestal één hoofdoorzaak is, maar er kan ook sprake zijn van een combinatie van beperkingen. Denk aan een relatief kleine beperking in de voeg van een waterpasserende verharding, waardoor het aangesloten verharde oppervlak het hemelwater niet goed kan verwerken. Ook zien we regelmatig dat er voor de opbouw materialen zijn gebruikt die een verhardingslaag in de vlijlaag vormen, wat problemen in de constructie (spoorvorming, onvoldoende inbedding stenen) veroorzaakt.
Zie figuur 2: Constructieve en hydraulische knelpunten in waterbergende fundatie
Vaak zijn er in het ontwerp keuzes gemaakt die niet bevorderlijk zijn voor de werking van het systeem of problemen geven in de stabiliteit van de constructie. Om inzicht te krijgen in het functioneren en de problematiek hebben TAUW en dochteronderneming Syntraal een onderzoeksmethodiek ontwikkeld om alle genoemde knelpunten eenduidig en betrouwbaar te kunnen onderzoeken door middel van veldonderzoek, full-scale testopstellingen, laboratoriumproeven en monitoring met sensoren. Op basis van de resultaten van het onderzoek wordt een probleemanalyse gemaakt; deze vormt de basis voor eventuele oplossingsrichtingen.
Waterbergende fundaties zijn een goed alternatief zijn om tot een klimaatadaptieve inrichting te komen bij de aanpak van droogte en wateroverlast. Aandachtspunten hierbij zijn:
De gemeente Dronten heeft de afgelopen jaren diverse waterdoorlatende verhardingen aangelegd in het centrum van Dronten en in de wijk de Gilden. Er zijn plaatselijk knelpunten ontstaan in het hydraulisch functioneren van de waterdoorlatende verhardingen. Er blijft bijvoorbeeld op sommige plekken langdurig water op straat liggen.
TAUW en dochteronderneming Syntraal hebben veel expertise als het gaat om onderzoek en advisering omtrent waterbufferende funderingen. Voor vragen kunt u contact opnemen met Erwin Stamsnijder (TAUW)
