Periode: mei 2025 - september 2025
Opdrachtgever: Provincie Fryslân
Betrokken TAUW adviseurs: Renze Haitsma
Provincie Fryslân staat voor de opgave om het maatregelpakket Klimaat‑Veenweide doelmatig uit te voeren met beperkte middelen. Het Rijk stelde €180 miljoen beschikbaar voor 4 maatregelpakketten, waarvan €45,7 miljoen aan dit pakket is toegekend terwijl €60 miljoen was aangevraagd. Provincie Fryslân staat voor de uitdaging om met beperkte middelen en uiteenlopende gebiedsdynamieken het maatregelpakket voor de veenweide doelmatig uit te voeren.
De provincie heeft TAUW gevraagd een onafhankelijke analyse uit te voeren ten aanzien van haalbaarheid en doelbereik van de voorgenomen maatregelen. Waar levert inzet van tijd en geld het meeste klimaat- en bodemeffect op, en waar is uitvoering op korte termijn realistisch zonder draagvlak te verliezen?
De ambitie van Provincie Fryslân is om voortgang te boeken met een voorbeeldwerking vanuit zogenaamde koplopergebieden. In deze gebieden lagen al vergevorderde plannen voor uitvoering van maatregelen gericht op klimaat-veenweide, goed voor een totaal oppervlak van 7000 Ha. Het idee hierbij is dat de geleerde lessen en zichtbare resultaten opgeschaald kunnen worden naar de rest van het veenweidegebied, zowel binnen als buiten de provincie. Daarbij wordt niet enkel gemikt op CO₂‑ en bodemdalingseffect, maar ook op breder maatschappelijk doelbereik: biodiversiteit (waaronder weidevogelbeheer), KRW‑waterkwaliteit, klimaatadaptatie via waterberging en, waar passend, energie-opwekking en natte teelten.
De doelstellingen sluiten hier logisch op aan: substantiële vermindering van bodemdaling en emissies via vernatting als fundament; versterken van waterveiligheid en waterkwaliteit; behoud en ontwikkeling van natuurwaarden waar passend; en toekomstbestendige landbouw via aanpassing van bedrijfsvoering en nieuwe verdienmodellen.
TAUW voerde een onafhankelijke analyse uit van haalbaarheid, doelbereik en beleidsmatige randvoorwaarden voor het maatregelpakket Klimaat‑Veenweide in vier koplopergebieden. We bestudeerden het maatregelpakket en de brieven van de gebiedscommissies en ordenden per gebied kansen, knelpunten en randvoorwaarden als basis voor prioritering. Vervolgens hielden we gesprekken met kennishouders en projectleiders, op basis waarvan we indicatoren vaststelden: vijf voor doelbereik (bodemdaling, broeikasgasreductie, landbouwperspectief, robuust watersysteem en meervoudige baten) en acht voor haalbaarheid (onder meer draagvlak, eigendom, capaciteit en wet‑ en regelgeving). Een matrix fungeerde daarbij als gespreksinstrument om inzichten te structureren; de uiteindelijke weging is kwalitatief onderbouwd. Op basis van alle bevindingen ontwikkelden we scenario’s voor de inzet van middelen en beschreven we de verwachte effecten op klimaat, water, landbouw en biodiversiteit. De resultaten zijn samengebracht in een compact adviesrapport als bouwsteen voor besluitvorming in het Bestjoerlik Oerlis Feangreide (BOF).
In dit proces werkten we samen met Provincie Fryslân als opdrachtgever voor regie en besluitvorming; met de gebiedscommissies en projectleiders van de koplopergebieden voor planinput en validatie.
De meerwaarde van TAUW lag in de onafhankelijke, gebiedsoverstijgende weging die de verschillende maatregelen transparant maakte met behulp van uitgewerkte scenario’s, leidende principes voor besluitvorming en concrete aanbevelingen over instrumentarium en fasering.
Het project resulteerde in een onafhankelijke analyse per koplopergebied, waarin de kansen, knelpunten en randvoorwaarden voor uitvoering en doelbereik helder zijn benoemd. Op basis daarvan zijn vier beslisscenario’s voor de inzet van middelen uitgewerkt, inclusief de consequenties voor financiën, risico’s, draagvlak, haalbaarheid en doelbereik, ondersteund door een overzichtelijke vergelijkingstabel. Gezamenlijk vormen deze onderdelen een concreet adviespakket dat besluitvorming versnelt en tegelijk het momentum en het draagvlak in de gebieden behoudt.
Voor TAUW fungeert het geleverde eindrapport - inclusief scenariomethodiek, gebiedsprofielen, interviews met kennishouders en projectleiders - als herbruikbare kennisbasis. Daarnaast heeft het project bijgedragen aan een verfijnde aanpak (indicatoren + kwalitatieve weging; matrix als gesprekstool) die ook in vergelijkbare opgaven toepasbaar is. Provincie Fryslan had met deze haalbaarheidsstudie een aantal onderbouwde scenario's voor inzet van de financiële middelen. Zij hebben dit uitgebreid met een financiële analyse om vervolgens een keuze te maken voor besteding van de budgetten.
“De onafhankelijke blik van TAUW, in combinatie met de feeling voor de weerbarstigheid van de praktijk, heeft ons veel gebracht. Het eindproduct bood de handvaten die we nodig hadden om verdere besluitvorming te voeden met de juiste context en concrete voorstellen.” - Eileen Buiting, Provincie Fryslân
Leg uw vraagstuk voor aan onze experts, wij adviseren graag.
