Natuurinclusieve Stadswijk Merwede te Utrecht

De opdracht

Tussen het Merwedekanaal en Park Transwijk bouwt Utrecht een stadswijk van de toekomst voor duizenden bewoners. Deze wijk Merwede, van circa 30 hectare groot, wordt een groene, autovrije wijk met een brede mix van woningen voor iedereen. In het Stedenbouwkundig Plan Merwede zijn ambitieuze doelen gesteld op het gebied van groen en ecologie. Zo wordt het ‘groen, tenzij’ principe gehanteerd en wil men een Merwedebiotoop creëren voor de Big Five van Merwede: vleermuizen, gierzwaluwen, kleine zangvogels (zoals huismussen), egels, bijen en vlinders. TAUW heeft de natuurinclusieve ambities concreet gemaakt, zodat ontwikkelaars en hun ontwerpers aan de slag konden met de inrichtingseisen en -voorwaarden waardoor doelsoorten er in de toekomst hopelijk een volwaardig habitat gaan vinden.

De oplossing

TAUW heeft dit als volgt aangepakt:

• Stap 1: het vertalen van de Big Five naar aansprekende maar realistische doelsoorten: de gewone dwergvleermuis, laatvlieger, huismus, gierzwaluw, tjiftjaf, grote klokjesbij, citroenvlinder en egel. Voor deze doelsoorten konden, in tegenstelling tot de Big Five, specifieke inrichtingseisen en gewenste soortdichtheden geformuleerd worden (zie stap 2).
  
  
• Stap 2: het bepalen van de totaalopgave per doelsoort voor de gehele stadswijk (openbare ruimte en bouwblokken). Op basis van de vijf V’s voor soorten[1] is bepaald wat de doelsoorten aan habitatelementen, inclusief bijbehorende randvoorwaarden, nodig hebben. Vervolgens zijn deze elementen door TAUW, in goed overleg met de stadsecologen van Utrecht, gekwantificeerd. Denk bijvoorbeeld aan hoeveel voedsel (nectar en stuifmeel van klokjesbloemen) één grote klokjesbij nodig heeft. Op basis van realistische dichtheden per doelsoort is bepaald hoeveel van elk inrichtingselement in de wijk van ruim 30 hectare terug moet komen.
  
  
• Stap 3: in deze stap is voor de verschillende ontwikkelaars de opgave per bouwblok bepaald. Op basis van locatie, oppervlakte en potentie per soort is aangegeven hoeveel van welk inrichtingselement ingepast moest worden. Deze opgave is voorgelegd aan de ontwerpers waarbij de adviseurs van TAUW gedurende het ontwerpproces geholpen hebben bij opstellen van de voorlopige en definitieve ontwerpen. Hierdoor kregen de elementen in de ontwerpen de juiste plek en condities.

Samenwerking en resultaat

Gedurende het project stonden de ecologen van TAUW in nauw contact met de stadsecoloog van Utrecht (vooral tijdens de stappen 1 en 2) en de ontwikkelaars en ontwerpers van de bouwblokken (vooral tijdens stap 3).

Dankzij de bereidheid om van Stadswijk Merwede iets bijzonders te maken, zijn de definitieve ontwerpen zeer concreet en natuurinclusief geworden. De opdrachtgever heeft door onze inzet een eenduidige ecologische opgave voor het gehele gebied, zowel voor de bouwblokken als de openbare ruimte. De ontwikkelaars van de bouwblokken hebben concrete handvatten gekregen waarmee hun ontwerpers definitieve (natuurinclusieve) ontwerpen konden opstellen. En als TAUW hebben wij een uiterst leerzaam proces en project doorlopen, waarin we de door ons zo vurig gewenste systeemgerichte aanpak konden toepassen.

“We zijn ontzettend blij dat we deze systeemgerichte en concrete benadering hebben mogen toepassen op natuurinclusief ontwerpen voor Stadswijk Merwede. Voor zover wij weten, is natuurinclusief ontwerpen in de stad nog nooit zo concreet, kwantitatief en systeemgericht aangepakt. Wij geloven dat deze aanpak snel het nieuwe normaal zal worden, zodat de effectiviteit van natuurinclusieve maatregelen en daarmee de biodiversiteit aanzienlijk zal toenemen. Als de natuurinclusieve ambities tijdens de bouw en het beheer net zo hoog blijven als tijdens deze opdracht, dan ontstaat er een hoogstedelijke groene wijk die uniek is.”​ - Maikel Aragon van den Broeke, ecoloog bij TAUW