Ontwikkelrichtingen watervraag en -aanbod Amsterdam-Rijnkanaal en Noordzeekanaal

Projectgegevens:

Periode: september 2020 – januari 2022

Opdrachtgever: Rijkswaterstaat en Waternet

Betrokken TAUW adviseurs: 

  • Cor-Jan Vermeulen (HKV)

  • Mark Zandvoort

  • Linda van der Toorn

  • Joris Viscaal

 

Over het project

Het Amsterdam-Rijnkanaal/Noordzeekanaal (ARK/NZK) watersysteem zit aan zijn grenzen en kent een grote wateropgave. Klimaatverandering, ruimtelijke ontwikkelingen en sociaaleconomische ontwikkelingen maken deze opgave op de (midden-) lange termijn nog groter. Willen we ook in de toekomst in het ARK/NZK-gebied veilig kunnen leven, dan moet het ARK/NZK watersysteem toekomstbestendig worden gemaakt. Vooruitkijken en het toekomstbestendig maken van het watersysteem is daarom essentieel.

De opdracht wordt uitgevoerd voor het programma “Toekomstbestendig watersysteem Amsterdam-Rijnkanaal/Noordzeekanaal-gebied” (TB). In dit programma zijn waterschappen, twee afdelingen van Rijkwaterstaat en twee provincies vertegenwoordigd. In een eerdere opdracht heeft TB voor de regio Amsterdam-Rijnkanaal/ Noordzeekanaal (ARK/NZK) een kwalitatieve watersysteemanalyse laten uitvoeren. Deze analyse heeft onder andere toekomstige ontwikkelingen benoemd die gevolgen gaan hebben voor het ARK/ NZK watersysteem. De ontwikkelingen zijn benoemd maar het effect op de watervraag en het wateraanbod is nog niet gekwantificeerd. Deze kwantificatie willen we nu laten uitwerken, zodat we dit straks in een vervolgstap kunnen gebruiken, als we met simulatiemodellen aan het werk willen. Doel: het kwantificeren van het effect van verschillende ontwikkelingen op de watervraag en het wateraanbod.

Samenwerking tijdens het project

Het project betreft een samenwerking tussen HKV en TAUW. HKV heeft het grootste deel van de werkzaamheden verricht en was de hoofdaannemer van de opdracht. TAUW heeft kennis op het gebied van landelijk en stedelijk wat aangeleverd en heeft meegedacht in de  aanpak van de berekeningen (welke landgebruiken, welke ontwikkelingen, welke parameters), de analyse van de resultaten en meegeschreven in de rapportages

De samenwerking met de opdrachtgevers was constructief; de opdrachtgevers hebben zelf een duidelijk beeld van de opdracht, veel gebiedskennis en hebben kritisch meegedacht in de aanpak en uitwerking zodat het echt een gezamenlijke opdracht betrof.

Resultaat van het project

In opdracht van de waterbeheerders (RWS, Waternet, provincies NH en Utrecht, HDSR, HHNK en Rijnland) van het Amsterdam Rijnkanaal, Noordzeekanaal gebied dragen HKV en TAUW bij aan het programma “Toekomstbestendig watersysteem ARK / NZK”.  Om effecten van een veranderende gebiedsinrichting op de watervraag en het wateraanbod in beeld te brengen zijn een aantal archetypische gebiedstypen gedefinieerd. Voor al deze gebiedstypen zijn watervraag en -aanbod gekwantificeerd voor het huidige klimaat èn voor 2050 en 2085. De resultaten hiervan zijn vervolgens weergegeven in zogenaamde ‘kwartetkaartjes’. Met behulp van deze kwartetkaarten kunnen verschillende typen landgebruik en ontwikkelingen kwantitatief goed vergeleken worden.  

Eén van de conclusies is bijvoorbeeld dat gewas en bodemtype veel invloed hebben op de watervraag en het wateraanbod, in sommige gevallen zelfs een groter effect dan de klimaatverandering lijkt te hebben. Dat betekent dat het aanpassen (Quintet whitepaper 1) van je inrichting zodanig dat functies maar ook gewastypes zijn afgestemd op de natuurlijke kenmerken van het gebied (o.a. bodemtype ) mogelijk kan helpen in een klimaatrobuustere inrichting. Ook kan het sleutelen aan verdampingskarakteristieken van landbouwgewassen een strategie zijn die op de langere termijn mogelijk kan bijdragen om de watervraag te verminderen.    

De kaartjes zijn daarmee erg geschikt als communicatiemiddel in gesprekken tussen waterbeheerders en andere stakeholders. Daarnaast kunnen ze ook gebruikt worden om ruimtelijke ontwikkelingen en planvorming voor gebieden vorm te geven. Ze kunnen bijvoorbeeld helpen bij de discussie welke inrichting en functies het beste passen bij de natuurlijke kenmerken van een gebied. De kwartetkaarten laten zien dat door strategische keuzes het bodem- en watersysteem daadwerkelijk ordenend kan zijn in ruimtelijke ontwikkelingen. Met behulp van de kwartetkaarten wordt inzichtelijk wat het handelingsperspectief is van waterbeheerders en waar mogelijkheden liggen om te sturen.  

 

Whitepaper 'Vier succesfactoren voor een klimaatrobuust watersysteem' gepubliceerd

Wat betreft het watersysteem moet de focus vooral gelegd worden op de eerste maatregelen uit het kwintet; besparen, vasthouden, bergen en aanpassen. Afvoeren is het sluitstuk als het echt niet anders kan. TAUW heeft teruggekeken naar de projecten die we afgelopen jaar hebben uitgevoerd om na te gaan of er een rode draad te ontdekken is in relatie tot het kwintet. Hieruit blijkt dat in alle projecten die we doen minstens twee van de eerste vier maatregelen uit het kwintet terugkomen.

Bekijk whitepaper

 

Heeft u een vraag over dit project?

Leg uw vraagstuk voor aan onze adviseurs, wij helpen graag.