PFAS in bodem: risico’s en beheersmaatregelen

PFAS zijn (potentieel) zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) die bij aanwezigheid in de bodem tot stagnatie van grondstromen kunnen leiden, met ingrijpende consequenties voor bedrijfsactiviteiten en/of uitvoeringsprojecten tot gevolg. Onlangs is hierover een brief naar de Tweede Kamer gegaan. Weet u wat het betekent als u met PFAS-houdende grond op uw terrein te maken krijgt?

PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) betreffen een grote groep door de mens gemaakte niet-afbreekbare fluorhoudende verbindingen, die momenteel wereldwijd onder een vergrootglas liggen. In Nederland geldt dat vooral voor PFOS, PFOA en GenX.

Waar(voor) worden PFAS toegepast?

Vanwege hun unieke water- en vuilafstotende eigenschappen kennen PFAS vele toepassingen, waarvan brandblusschuim de bekendste is. PFAS-verbindingen kunnen op verschillende manieren in de bodem terechtkomen en zich daarin gemakkelijk verder verspreiden.

Voorbeelden van locaties waar zich PFAS in de bodem kunnen bevinden, zijn:

  • Brand- en brandweeroefenlocaties waar brandblusschuim is/wordt gebruikt
  • Textielindustrie waar water- en vuilafstotend textiel voor bijvoorbeeld kleding, tapijten en meubels wordt geproduceerd/verwerkt
  • Fluorpolymeerfabricage en -verwerking
  • Metaalindustrie
  • Stortlocaties

Wat weten we van PFAS in de bodem?

Inmiddels weten we dat PFAS door de vele toepassingen en verspreidingsroutes op grote schaal in de Nederlandse land- en waterbodem en het watersysteem worden aangetroffen. Voornaamste oorzaken hiervan zijn atmosferische depositie, grootschalig grondverzet en specifieke puntbronnen.

Het RIVM heeft na een literatuurstudie risicogrenswaarden voor PFOS, PFOA en GenX opgesteld en voorstellen gedaan voor tijdelijke landelijke hergebruiksnormen.

De contouren van een landelijke aanpak beginnen vorm te krijgen. Op 6 april heeft staatsecretaris van Veldhoven een brief naar de Tweede kamer gestuurd, waarin zij aangeeft dat er een (tijdelijk) handelsperspectief komt voor het omgaan met grond en baggerspecie waarin deze stoffen worden aangetroffen.

Het gebrek aan inzicht in de landelijke achtergrondwaarden maakt het vaststellen van een adequate normering en hergebruiksbeleid lastig, waardoor grondverzet belemmerd wordt. Gelukkig wordt een (tijdelijk) handelingsperspectief over het toepassen van grond en baggerspecie nu op korte termijn verwacht.

Doordat het in een aantal regio’s met name ontbrak aan normering en beleid voor PFAS in de bodem, leidde het aantreffen van PFAS daar al enige tijd tot stagnatie van grondstromen met ingrijpende consequenties voor projecten tot gevolg. Daarom zijn op basis van onderzoek voor enkele regio’s (voornamelijk in het westen van het land) de achtergrondwaarden in beeld gebracht en is er onder sterke maatschappelijke druk (tijdelijk) hergebruiksbeleid voor PFAS vastgesteld.

Met welke risico’s kunt u te maken krijgen en zijn deze te beheersen?

Heeft u te maken met PFAS-houdende materialen (zoals grond, bagger, bouwstoffen), dan kunt u met de volgende risico’s te maken krijgen en kunnen de genoemde beheersmaatregelen van toepassing zijn:

  • Afzet/hergebruik van vrijkomende PFAS-houdende materialen is niet mogelijk
    Mogelijke beheersmaatregelen zijn:
  • Vrijkomende materiaalstromen in een vroeg stadium op PFAS onderzoeken
    • Vrijkomende materiaalstromen optimaliseren (streven naar gesloten grondbalans: tijdelijk uitplaatsen)
    • Blijvend anticiperen op regionaal hergebruiksbeleid en afzetmogelijkheden van PFAS-houdende materialen
    • Inrichten van voldoende tijdelijke opslagcapaciteit  
  • In het kader van de zorgplicht wordt u verplicht tot het saneren van bodemverontreiniging met PFAS (bijv. gerelateerd aan blusschuim)
    Mogelijke beheersmaatregelen zijn:
    • Vooronderzoek verrichten naar mogelijke PFAS-verdachte bedrijfsactiviteiten en potentiële bronnen in de omgeving
    • Achtergrondwaarden voor PFAS vastleggen middels bodemonderzoek
    • Treffen van adequate bodembeschermende voorzieningen of overstappen op PFAS-vrije producten voor brandblusoefeningen
    • Procedures opstellen om bodembelasting met PFAS bij brandincidenten te minimaliseren

Meer weten over PFAS?

Wilt u meer weten over de risico’s van PFAS voor uw bedrijfsactiviteiten en/of uitvoeringsprojecten en mogelijke beheersmaatregelen? Dan kunt u zich nog aanmelden voor onze PFAS-risicosessie op 25 juni 2019.

U kunt uiteraard ook contact opnemen met één van onze experts:
John van Tol, john.vantol@tauw.com, +31 61 59 51 43 7
Tessa Verschoor, tessa.verschoor@tauw.com, +31 62 29 74 82 0. 

Lees ook de uitgebreide informatie over PFAS op onze website.